Yeni Zelanda’nın tarihine ve coğrafyasına genel bir bakış

Yeni Zelanda’nın tarihine ve coğrafyasına genel bir bakış

Yeni Zelanda, Okyanusya kıtasında bulunan ve Avustralya’nın güneydoğusunda 1.000 mil (1.600 kilometre) mesafede konumlanmış bir ada ülkesidir. En büyükleri Kuzey Adası, Güney Adası, Stewart Adası ve Chatham Takımadası olmak üzere çok sayıda adadan oluşur. Ülkenin kadın haklarına diğer ülkelere göre daha önce önem vermesi ve özellikle bölgenin yerlileri olan Maorilerle iyi etnik ilişkilere sahip olması gibi liberal bir politik tarihi vardır. Ek olarak, Yeni Zelanda kimi zaman “Yeşil Ada” olarak adlandırılır çünkü nüfusu yüksek çevre bilincine sahiptir ve düşük nüfus yoğunluğu, ülkeye büyük miktarda el değmemiş vahşi yaşam alanı ve yüksek seviyede biyolojik çeşitlilik sağlamaktadır.

Kısa bilgiler: Yeni Zelanda

Başkent: Wellington

Nüfus: 4.545.627 (2018)

Resmi diller: Maori dili ve İngilizce

Para birimi: Yeni Zelanda Doları (NZD)

Yönetim biçimi: İngiliz Milletler Topluluğu’nun bir üyesidir, anayasal monarşi ve parlamenter demokrasi ile yönetilir.

İklim: Bölgelere göre değişen ılıman iklime sahiptir.

Toplam yüzölçümü: 103.798 mil kare (268.838 kilometrekare)

En yüksek nokta: 12.218 fit (3.724 metre) ile Aoraki/Cook Dağı

En alçak nokta: 0 fit (0 metre) Büyük Okyanus

Yeni Zelanda’nın tarihi

1642 yılında, Hollandalı kâşif Abel Tasman, Yeni Zelanda’yı keşfeden ilk Avrupalı kâşif oldu. Tasman ayrıca Kuzey ve Güney Adalarının eskizleriyle adaların haritalarını çıkarmaya çalışan ilk kişiydi. 1769’da ise Kaptan James Cook adalara ilk ayak basan Avrupalı unvanını aldı. Ayrıca üç kere Güney Pasifik yolculuğuna çıkıp bölgenin kıyı şeridini kapsamlı bir şekilde inceledi.

18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılın başlarında, Avrupalılar Yeni Zelanda’ya resmen yerleşmeye başladı. Bu yerleşimlerde kerestecilik, fok avcılığı faaliyetleri ve balina avcılığı sürdürülüyordu. İlk bağımsız Avrupa kolonisi, Birleşik Krallık’ın adaları devraldığı 1840 yılından itibaren kurulmaya başlandı. Bu durum İngilizler ve Maori kabileleri arasında çeşitli savaşlara yol açtı. 6 Şubat 1840’ta her iki taraf da kabilelerin İngiliz kontrolünü tanımaları halinde Maori topraklarını korumaya söz veren Waitangi Antlaşması’nı imzaladı.

Bu antlaşmanın imzalanmasının ardından kısa bir süre geçmesine rağmen İngilizler, Maori topraklarını gasp etmeye devam etti ve İngilizler ile Maoriler arasındaki savaşlar, 1860’larda Maori kara savaşlarıyla daha da güçlendi. Bu savaşlardan önce 1850’li yıllarda bir anayasal hükümet kurulmaya başlandı. 1867 yılında, Maorilerin gelişmekte olan parlamentoda sandalye hakkına sahip olmalarına izin verildi.

19. yüzyılın son dönemlerinde, parlamenter hükümet köklü bir hale geldi ve 1893 yılında kadınlara oy kullanma hakkı verildi.

Yeni Zelanda hükümeti

Günümüzde, Yeni Zelanda parlamenter hükümet yapısına sahiptir ve İngiliz Milletler Topluluğu’nun bağımsız bir parçası olarak kabul edilmektedir. Resmi olarak yazılı bir anayasası yoktur ve 1907’de resmen egemenlik ilan edilmiştir.

Yeni Zelanda’daki hükümet organları

Yeni Zelanda hükümeti üç organa ayrılmıştır, bunlardan ilki yürütmedir. Bu organ devlet başkanı olarak hizmet veren II. Kraliçe Elizabeth tarafından yürütülür fakat genel vali tarafından temsil edilir. Hükümetin başı olarak hizmet veren başkan ve kabineler de ayrıca yürütme organının bir parçasıdır. İkinci hükümet organı ise yasama organıdır. Yasama organı, parlamentodan oluşmaktadır. Üçüncü organ ise dört kademeden oluşan Bölge Mahkemeleri, Yüksek Mahkemeler, Temyiz Mahkemesi ve Yargıtay’dır. Ek olarak, Yeni Zelanda’da ihtisas mahkemeleri de mevcuttur, bunlardan biri Maori Kara Mahkemesi’dir (Maori Land Court).

Yeni Zelanda her biri seçilmiş konseyleri, çeşitli topluluk kurullarını ve özel amaçlı kurumları içinde bulunduran 12 bölge ve 74 ilçeye ayrılmıştır.

Yeni Zelanda’nın sanayisi ve arazi kullanımı

Yeni Zelanda’nın en büyük sektörlerinden biri tarım ve otlatmadır. 1850’den 1950’ye kadar, Kuzey Adası’nın çoğu kısmı bu amaçlar için boşaltıldı ve o zamandan beri bölgede bulunan zengin çayırlar, koyunların etkili bir şekilde otlatılmasına olanak sağlamaktadır. Bugün, Yeni Zelanda dünyanın başlıca yün, peynir, tereyağı ve et imalatçılarından biridir. Ek olarak, Yeni Zelanda kivi, elma ve üzüm gibi çeşitli meyve türlerinin büyük bir üreticisidir.

Ayrıca Yeni Zelanda’da; gıda işleme, ağaç ve kâğıt ürünleri, tekstil, nakliye ekipmanları, bankacılık ve sigorta, madencilik ve turizm olmak üzere çeşitli sektörler de gelişmiştir

Yeni Zelanda’nın iklimi ve coğrafi özellikleri

Yeni Zelanda çeşitli iklimlere sahip birçok adadan oluşmaktadır. Ülkenin büyük bir kısmında ılıman iklim ve yüksek sağanak yağışlar görülür. Fakat dağlık yerler oldukça soğuk olabilmektedir.

Ülkenin ana bölümü olan Kuzey ve Güney Adaları Cook Boğazı ile ayrılmıştır. Kuzey Adası 44.281 mil kare (115.777 kilometrekare) olup alçak ve volkanik dağlardan oluşmaktadır. Volkanik geçmişi sebebiyle Kuzey Adası, kaplıcalara ve gayzerlere ev sahipliği yapar.

Güney Adası ise 58.093 mil kare (151.215 kilometrekare) olup kuzeydoğudan güneybatıya uzanan buzullarla kaplı bir dağ silsilesi olan Güney Alpleri’nden meydana gelir. En yüksek noktası, deniz seviyesinin 12,349 fit (3,764 metre) üzerinde yer alan Maori dilinde Aoraki olarak da bilinen Cook Dağı’dır. Bu dağların doğusundaki ada kurak ve ağaçsız Canterbury Ovalarından oluşur. Adanın güneybatısında ise sahil kesimi yoğun olarak ağaçlarla kaplanmış ve fiyortlar ile çevrilmiştir. Ayrıca Yeni Zelanda’nın en büyük ulusal parkı Fiordland bu bölgede bulunur.

Biyoçeşitlilik

Yeni Zelanda hakkında bilinmesi gereken en önemli özelliklerden biri de yüksek biyoçeşitlilik düzeyidir. Türlerinin çoğunun endemik (belirli bir bölgeye özgü) olması nedeniyle ülke, bir biyoçeşitlilik cenneti olarak nitelendirilir. Bu durum ekoturizmin yanı sıra çevresel bilincin gelişmesine de yol açmıştır.

Yeni Zelanda hakkında ilginç bilgiler

  • Yeni Zelanda’da hiç yılan yoktur.
  • Yeni Zelandalıların %76’sı Kuzey Adası’nda yaşamaktadır.
  • Yeni Zelanda’nın enerjisinin %15’i yenilenebilir kaynaklardan gelmektedir.
  • Yeni Zelanda nüfusunun %32’si Auckland’ta yaşamaktadır.

Yazar: Amanda Briney

Çeviren: Muhammed Hikmet İğdemir

Düzenleyen: Zeynep Özçelik

Kaynak: ThoughtCo

Leave a comment