Üstbiliş nedir? Düşünmemize nasıl yardımcı olur?

Üstbiliş nedir? Düşünmemize nasıl yardımcı olur?

Özdüşünüm gibi üstbilişsel stratejiler, öğrencileri ömür boyu güçlendirir.

Üstbiliş, dünyanın her yerindeki dersliklerde hak ettiği yeri almak için akademinin gölgelerinden ortaya çıkan üst düzey bir düşünme becerisidir. Çevrimiçi sınıfların evlere yayılmasıyla birlikte ebeveynlerin ve öğretmenlerin üstbilişi ve üstbiliş stratejilerinin öğrenmeyi nasıl etkilediğini anlamaları adına içinde bulunduğumuz zaman dilimi oldukça önemlidir. Bu beceriler, çocukların daha iyi düşünür ve karar alıcılar olmalarını sağlar.

Üstbiliş: Öğrencileri Güçlendirmek için İhmal Edilmiş Beceri Seti, eğitim danışmanı Dr. Robin Fogarty ve Brian Pete tarafından, üstbilişin neden önemli olduğunun özüne inmekle kalmayan aynı zamanda öğretmenlere ve ebeveynlere anaokulundan liseye kadar çocuklara üstbiliş öğretmeleri için yenilikçi stratejiler sunan araştırma tabanlı oluşturulmuş yeni bir kitaptır. Bu makale, kitaptaki birkaç kavramı özetliyor ve üstbilişi güçlendirmeye yönelik otuz stratejiden üçünü paylaşıyor.

Üstbiliş Nedir?

Üstbiliş, kişinin kendi düşüncelerinin farkında olmasıdır. Bazı akademisyenler bunu “düşünme hakkında düşünme” olarak adlandırır. Fogarty ve Pete, üstbilişe harika bir günlük örnek veriyor:

En son ne zaman bir sayfanın sonuna geldiğinizi ve kendi kendinize “Ne okuduğumdan emin değilim” dediğinizi düşünün. Beyniniz henüz bilmediğiniz bir şeyin farkına vardı. Bu yüzden içgüdüsel olarak son cümleyi yeniden okuyabilir veya sayfanın paragraflarına yeniden göz atabilirsiniz. Belki de sayfayı tekrar okuyacaksınız. Eksik bilgiyi yakalamaya hangi yolla karar verirseniz verin, neyi bildiğinizin veya bilmediğinizin farkında olma durumuna üstbiliş denir.

Düşündüğümüz şeyler hakkında iç diyalog kurduğumuzu fark ettiğimizde ve bu durum bizi öğrenme veya problem çözme süreçlerimizi değerlendirmeye teşvik ettiğinde üstbilişi deneyimlemiş oluruz. Bu beceri, daha iyi düşünmemize, doğru kararlar almamıza ve sorunları daha etkili bir şekilde çözmemize yardımcı olur. Aslında araştırma,  genç bir kişinin üstbilişsel yetenekleri arttıkça, daha yüksek seviyelere ulaştığını ortaya koymaktadır.

Fogarty ve Pete, üstbilişin çocukların öğrenmesi için hayati önem taşıyan üç yönünün ana hatlarını çiziyor: planlama, izleme ve değerlendirme. İkna edici bir şekilde, üstbilişin doğrudan öğretilmek yerine öğretim stratejilerine aşılanması durumunda en iyi sonucun edinileceğini iddia ediyorlar. Burada kilit nokta öğrencileri kendiliğinden ve farkında olmadan kendi üstbilişsel stratejilerini keşfetmeye ve sorgulamaya teşvik etmek.

Üstbiliş becerileri, çocukların kendilerini ve çevrelerindeki dünyayı nasıl daha iyi anladıkları da dahil olmak üzere daha geniş psikolojik öz farkındalık için bir temel sağlar.

Evde veya Okulda Kullanılacak Üstbilişsel Stratejiler

Fogarty ve Pete, üstbilişin gizemini çözüyor ve öğretmenlerle ebeveynlerin çocukların bu üst düzey düşünme becerilerini kullanma yeteneklerini güçlendirmeleri için basit yollar sunuyor. Aşağıda planlama, izleme ve değerlendirme alanlarından üstbilişsel stratejilerin bir özeti bulunmaktadır.

1. Planlama Stratejileri

Öğrenciler plan yapmayı öğrendikçe, fikirlerinin güçlü ve zayıf yönlerini öngörmeyi öğrenirler. Metabilişi güçlendirmek için kullanılan planlama stratejileri, öğrencilerin planlarını en kolay değiştirebilecekleri zamanda dikkatle incelemelerine yardımcı olur.

Kitapta ana hatları verilen on üstbilişsel stratejiden biri “Düşüncenizi Mürekkeplemek” olarak adlandırılıyor. Bu, öğrencilerin başlamak üzere oldukları bir ders üzerinde düşünmelerini gerektiren basit bir yazım günlüğüdür. Örnek başlangıçlar şunları içerebilir: “Şöyle tahmin ediyorum…” “Aklımdaki bir soru…” veya “Aklımda canlanan resim şudur ki…”

Kayıt tutmak ödevlerin ortasında veya sonunda yardımcı olur. Örneğin, “Kafamı karıştıran ev ödevi sorunu şudur …” “Bu sorunu çözeceğim yol …böyledir” veya “Bu stratejiyi seçiyorum çünkü …”

2. İzleme Stratejileri
 

Metabilişi güçlendirmek için kullanılan izleme stratejileri, öğrencilerin ilerlemelerini kontrol etmelerine ve çeşitli aşamalarda düşüncelerini gözden geçirmelerine yardımcı olur. İncelemeden ayrı olarak, bu strateji doğası gereği yansıtıcıdır. Üstelik plan, aktivite veya görev devam ederken ayarlama yapmaya izin verir. İzleme stratejileri, yukarıda bahsedilen örnekte olduğu gibi, bir kitap okurken az önce okuduğumuz şeyi unuttuğumuzu fark ettiğimizde olduğu gibi, öğrenmenin kurtarılmasını teşvik eder. Gözden geçirerek veya yeniden okuyarak hafızamızı  tazeleyebiliriz.

Fogarty ve Pete tarafından paylaşılan birçok stratejiden biri olan ve “Çalar Saat” olarak adlandırılan üstbilişsel stratejiyi öğrenci, bir şeyin yanlış olduğunu fark ettiğinde bir fikri düzeltmek veya yeniden düşünmek için kullanır. Ana fikir, alarm veren dahili sinyaller geliştirmektir. Bu sinyal, öğrencinin bir düşünceyi düzeltmesini, bir matematik problemine yeniden çalışmasını veya bir grafik ya da resimdeki bir fikri yakalamasını ister. Üstbilişsel yansıma, “Yaptığımız şey” hakkında düşünmeyi ve ardından kişinin eylemin artılarını ve eksilerini gözden geçirmesini içerir. Son olarak, bir sonraki hamleye geçmeden “Başka hangi düşüncelerim var” diye sormak demektir.

Öğretmenler, öğrenci ödevlerinde kolayca izleme stratejileri oluşturabilir. Ebeveynler de bu stratejileri güçlendirebilir. Unutmayın, fikir çocuklara neyi doğru veya yanlış yaptıklarını söylemek değil. Bunun yerine, çocukların kendi öğrenmelerini izlemelerine ve düşünmelerine yardımcı olmak. Bunlar bir ömür boyu süren biçimlendirici becerilerdir.

3. Değerlendirme Stratejileri
 

Fogarty ve Pete’e göre, üstbilişin değerlendirme stratejileri “pudra kutusu içindeki aynaya çok benzer. Her ikisi de görüntüyü büyütmeye, dikkatli incelemeye izin vermeye ve yakından kişisel bir görünüm sağlamaya yarar. Bir kişi kutuyu açıp aynaya baktığında, yüzün yalnızca küçük bir kısmı geri yansıtılır; ancak bu belirli kısım, her nüansı, her kusru ve her yumruyu bariz bir şekilde görünecek şekilde büyütür. ” Bu genişletilmiş görünüme sahip olmak, incelemeyi çok daha kolay hale getirir.

Öğrenciler çalışmalarının bölümlerini incelerken, düşünme süreçlerinin nüanslarını öğrenirler. İşlerini geliştirmeyi öğrenirler. Öğrenmelerini yeni durumlara uygularken kendi yetenekleri içinde gelişirler. “Filleri Birleştirmek”, öğrencilerin kendi öğrenmelerini değerlendirmelerine ve uygulamalarına yardımcı olan birçok üstbilişsel stratejiden biridir.

Bu alıştırmada, üç hayali fil metaforu kullanılmıştır. Filler, başka bir filin gövdesi ve kuyruğu ile birbirine bağlanan bir daire içinde birlikte yürürler. Üç fil, üç hayati soruyu temsil eder: 1) Büyük fikir nedir? 2) Bu, diğer büyük fikirlerle nasıl bağlantılıdır? 3) Bu büyük fikri nasıl kullanabilirim? “Büyük fikir” imgesini kullanmak, öğrencilerin öğrenimlerini geliştirmesine ve birleştirmelerine yardımcı olur. Onları, öğrenimlerinin yeni durumlara uygulanabileceği kapsamlı yöntemler hakkında düşünmeye teşvik eder.

Üstbiliş ve Özdüşünüm

Yansıtıcı düşünme, üstbilişin merkezindedir. Günümüzün sürekli boş konuşmanın kol gezdiği dünyasında, teknoloji ve yansıtıcı düşüncenin anlaşılmayan tarafları olabilir. Aslında, mobil cihazlar gençlerin gözlerinin önünde olanı görmelerini engelleyebilir.

Ünlü bir psikolog ve eğitim  reformcusu olan John Dewey, deneyimlerin tek başına yeterli olmadığını iddia ediyor. Önemli olan, algılama becerisi ve daha sonraki deneyimlerimizin akışından anlam çıkarmaktır. 

Üstbiliş ve özdüşünümün işlevi, anlam vermektir. Anlamın yaratılması, insan olmanın ne anlama geldiğinin merkezindedir. 

Kaynak: Psychology Today

Yazar: Marilyn Price-Mitchell

Çeviren: Ayşe Duruk

Düzenleyen: Merve Bulut Mehmed

Leave a comment