Sandro Boticelli’nin “Primavera” eseri baharın gizemli bir kutlamasıdır

Sandro Boticelli’nin “Primavera” eseri baharın gizemli bir kutlamasıdır

Sanatla henüz yeni haşır neşir olanlar için söyleyelim, ünlü sanat tarihçisi Giorgio Vasari esere adını vermiştir. 

Bahar, en çok şevkle beklenen mevsimdir. Kış mevsiminin kısa gündüzleri ve uzun gecelerinden sonra, “canlanma” mevsiminin gelmek üzere olduğuna dair, kar altından kendini gösteren yeşil bir filiz veya güne eklenen fazladan bir dakika gibi küçük işaretleri dikkatle izliyoruz. Bahar mevsiminin zengin sembolizmi ve güzelliği, tarih boyunca onu, sanatçıların en sevdiği konu haline getirdi. 

Sandro Boticelli’nin Primavera’sı sanat tarihinin bahar mevsiminin en ünlü ve zor kinayelerinden biridir. Tabloda, bir portakal korusunda dokuz mitolojik figür görünüyor. (Medici ailesine bir gönderme.) Etraflarında yüzlerce çeşit bitki çiçek açıyor. Resim, klasik ve Rönesans şiir ve edebiyatına (Ovid, Lucretius ve diğerleri) sayısız göndermeye sahiptir, ancak belirli bir hikâyeden gelmemektedir. 

Bilim insanları 1470 veya 1480’li yılların başlarında olduğunu söyleseler de Boticelli’nin bu eseri ne zaman ve niçin yaptığı meçhuldür. Birçok kişi, Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici ve Semiramide Appiano’nun 1482 düğünü vesilesiyle Medici ailesi tarafından hediye olarak sipariş verildiğine inanıyor. (Temmuz ayında evlenmelerine rağmen, evlilik aslında mayıs ayında planlanmıştı ve bu da bahar mevsimini uygun bir konu haline getirmişti.) Tablonun adı olan “Bahar” bile Boticelli’nin fikri değildi; eser yapıldıktan yaklaşık 70 yıl sonra Giorgio Vasari tarafından verildi. Floransa’daki Uffizi Galerisi’nin koleksiyonunda bir mücevher olan bahar mevsiminin bitki örtüsünün bu çok patlayan tasviri, Rönesans resimlerinde en çok sevilen ve tartışma konusu olan resimler arasındadır. Aynı zamanda hala büyüleyici sürprizlerle doludur. 

Temel bilgiler

Primavera etrafındaki tasvirlerin çoğu, sahnelerin mitolojik figürlerini ayırt etmeye ve tanımlamaya odaklanmıştır. 80 x 124 inç büyüklüğündeki resme sağdan sola bakılması amaçlanmıştır.

Genel olarak kabul edilen bakış şu şekildedir: sağdaki mart ayının soğuk rüzgârı olan Zephyrus’un mavi figürü, kaçıracağı orman perisi Chloris’e kenetleniyor. Zephyrus daha sonra Chloris ile evlenecek ve Chloris, bahar tanrıçası Flora’ya dönüşecektir. Botticelli, Chloris figürünü ve sağdan üçüncü figür olarak görünen Flora figürünü zarif bir şekilde saçarak bu dönüşümü işaret etmiştir. Kompozisyonun kabaca merkezinde ve biraz arkasında, gri-mavi bir elbise ve kırmızı bir şal içinde Venüs olarak kabul edilen bir figür vardır. Venüs’ün üstünde onun arkadaşı, Cupid, gözleri bağlı şekilde okunu hedef alıyor.

Yanlarında yarı saydam beyaz elbiseleriyle Üç Güzeller (The Three Graces) bulunur. En solda ise tanrı Merkür vardır.  Birçok kişi bu mitolojik figürleri; martın Zephyrus, hemen ardından nisan tanrıçası Venüs ve mayıs tanrısı Merkür dizilişinin mevsimin devamlılığı olarak yorumlarken, Merkür’ün son soğukları yaşatmak için asası kadüseyi bulutlara doğru kaldırdığını söylediler.

Flaman halıları açıkça bir ilham kaynağıydı

Primavera bugün Quattrocento sanatının yapı taşı olarak kabul edilebilirken, resim aslında Rönesans dönemi sanat eserlerinde (ve Botticelli’nin başarabildiği) yüceltilmiş perspektif ve mekânın ustalığından ziyade, daha önceki Gotik tarzların kompozisyon yaklaşımlarını benimsemektedir. Resimde 500 bitki türünün tasvir edildiği ve yaklaşık 200 farklı çiçeğin 130’unun özel olarak sınıflandırıldığı söylenir. Bu botanik bolluk ve dağınık, neredeyse duvar kâğıdı benzeri resim, Botticelli’nin çağındaki birçok sarayda yaygın olan “millefleur” (veya “bin çiçek”) Flaman halılarında çarpıcı bir emsale sahiptir.

15. ve 16. yüzyılların halıları, Botticelli’nin burada benimsediği daha önceki Gotik kompozisyon düzenlemelerini kullanmaya devam etti. Mitolojik figürleri herhangi bir gerçek dünya mekânsal ilişki duygusuyla değil, sanat tarihçisi Helen Ettlinger’in yazdığı gibi “bir ip üzerinde inciler gibi yan yana” dizilerek ve ormanın arka planıyla alanı kapatan bir tür tiyatro perdesi olarak hareket etti.

Medici ailesinin Hollanda ile ticari bağları vardı ve Floransa’daki evleri için bir dizi Flaman halısı sipariş edilmişti. Dahası, Primavera’nın bir karyolanın üzerine, duvar halılarının sık sık sergilendiği yüksek sırtlı bir kabine, bir tür akıllı görsel bükülme içinde asılması amaçlandığını biliyoruz. 

“Primavera” değişim için bir metafordur

Primavera’nın, Medici ailesinin kendi çağlarında benimsedikleri ve popülerleştirdikleri klasik 3. yüzyıl Neoplatonik felsefelerini ve yazılarını somutlaştırdığı söylenmiştir. Rönesans İtalya’da, Neoplatonik sanatçılar ve düşünürler klasik Antik Çağ ve Hristiyanlık inançları arasında paralellikler sentezlemeye veya çizmeye çalıştılar. Örneğin Venüs hem dünyevi hem de ilahi sevginin klasik düzenlemesi olarak kabul edildi ve bu nedenle Meryem Ana’nın öncüsü veya paraleliydi. 

Botticelli, bu göndermeleri Venüs’ün tasvirinde ustaca yapar. Figürün arkasındaki ağaç dallarının bükülmesi bir tür ışık halkası oluşturur ve karnı, bazılarının hamilelik tasviri olarak gördüğü şekilde şişer. Dahası; Venüs, Botticelli’nin 1481 tarihli Cestello Müjdesi de dahil olmak üzere, Meryem’in jestlerini melek Cebrail’e yansıtan bir tanıma ve davet jestinde elini kaldırır. 

Bu dönüşümü göz önünde bulundurursak, Cloris’in Flora’ya dönüşümü, kışın ilkbahara geçişi ve daha kavramsal edebiyatın görsel sanata evrimi de dahil olmak üzere resim boyunca bir değişim modelini fark etmeye başlayabilirsiniz. 

Sanat tarihçisi Paul Barolsky, “Botticelli’nin ‘Primavera’ adlı eserinde, kendi yaratılışının bir alegorisi olarak, zaman içinde kademeli bir değişim sürecini anlatıyor.” dedi. “Sanatçı bunu, örneğin; ilk önce Chloris’in elbisesinin örtüsünden çiçeklerin siluetlerini göstererek, bu çiçeklerin sonunda Flora’nın elbisesini süslediklerinde alacağı formu hafifçe öne sürerek ve resim boyunca dağılmış çok sayıda zekice görsel cinaslarla gerçekleştiriyor.

Rehber bir resmin sahneyi ve anlamını tamamladığına inanılıyor

Aşk tanrısı Cupid’in oku, resmi anlamak için önemli bir ipucu sağlar: okun ucu, başını tuvalin soluna doğru dışa doğru çeviren saf olduğuna inanılan Üç Güzeller’in merkezi figürüne işaret eder. Bazıları ise Üç Güzeller’in bakışlarını Merkür figürüne doğru çevirdiğini, burada resmin diğer tarafındaki Chloris ve Zephyrus’unkine alternatif bir çift sunduğunu iddia etti.

Yine de birçok bilim insanı, Üç Güzeller’in bakışlarını kompozisyondan uzaklaştırdığına inanıyor ve Primavera, Botticelli’nin Pallas ve Sentor’a (1482) eşlik eden resim olduğuna inanılan şeye dışa doğru çevirdiğine inansa da kesinlikle Lorenzo de’ Pierfrancesco ve gelinine bir düğün hediyesi olarak verilmiştir. 

Primavera’da olduğu gibi, “Pallas ve Sentor” Medici ailesine göndermelerle doludur. Pallas’ın elbisesi, ailenin üç halkalı amblemi ile dekore edilmiştir. Ayrıca, resim genellikle bilgelik ve ticaret tanrıçası Pallas Athena’yı tasvir etmek, bir sentoru kontrol altına almak, dizginsiz tutkunun somutlaşması olarak yorumlanır. Başka bir deyişle, akıl şehveti bastırır ve Chloris’in Primavera’daki kaçırılmasının şiddetli görüntüsüne daha somut bir alternatif sunar.

Yazar: Katie White

Kaynak: Artnet News

Çeviren: Yaren Kardelen Budun

Düzenleyen: Elif Rana Yılmazlar

Leave a comment