Salgının kazanan ve kaybedenleri: Teknoloji devlerinin kazançları ekonominin durumunu nasıl gizliyor

Salgının kazanan ve kaybedenleri: Teknoloji devlerinin kazançları ekonominin durumunu nasıl gizliyor

Bütün dünyayı kapsayan karantina ekonomide büyük değişimlere ve piyasanın tek bir sektöre odaklanmasına sebep oldu.

Dünya üzerindeki ülkeler için 2020, eşi benzeri görülmemiş bir parçalanma yılı oldu. Uluslararası Para Fonu (IMF) 2020 yılı için %3,5’lik bir küresel daralma hesaplamıştı. Ancak; dünyanın en büyük şirketlerinin bazıları bu çalkantılı dönem esnasında piyasa değerlerinin ve üst düzey yöneticilerinin servetlerinde muazzam artışlarla önemli yatırımların tadını çıkarttı. Eğer sadece birkaç şirkete bakacak olursanız piyasa istatistikleri iyimser görünecektir.

Bir yanda Tesla, Nvidia ve Amazon gibi teknoloji şirketleri sermaye güvencesinde salgının en büyük kazananları olurken diğer yanda Occidental Petrol ve Marathon Petrol gibi gaz ve petrol şirketlerinin büyük zararlara imza atmasıyla diğer piyasalar çok büyük düşüş yaşadı.

Bazı şirketler için yüksek hisse fiyatları şirketin servetini artırmıyorken, bazı şirketler için de yeni hisse piyasaya çıkartmak kazançlı oldu. Örneğin Tesla, direkt araba satışlarından elde ettiği gelirden çok hisse senedi satışlarından gelir elde ederek on milyonlarca yeni hisse piyasaya çıkarttı. Bu dev teknoloji şirketlerinin başında olan bireyler de büyük hissedarlar olarak ayrıca durumdan yararlandılar; Tesla’nın kurucusu Elon Musk 185 milyar dolarla dünyanın en varlıklı insanı olurken Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un mal varlığı sadece bir yılda 70 milyar dolar arttı.

Amerika’daki en büyük 500 kamu şirketi için borsa veri analizimiz teknolojiye doğru dik eğimli bir ekonomi görüntüsü veriyor.

Teknoloji Devleri salgın sürecinde dikkat çekici bir şekilde büyüdü

Sadece birkaç şirket geçen yılki borsa yükselişinin büyük bir kısmından sorumluydu. Facebook, Amazon, Apple, Microsoft ve Alphabet/Google (FAAMG) piyasa değerlerini 2020 yılının sonunda, 2019 yılının sonuna oranla yüzde 52,8 yükseltti. Amerika’nın en büyük 500 kamu şirketini izleyen S&P 500 indeksindeki diğer şirketlerin yıllardır biriken piyasa değer artışı %13,3’tü. FAAMG şirketleri şu anda piyasa değerine göre Amerika şirketleri arasında ilk beş sırada yer alıyor.

Mart ayında koronavirüs, piyasayı paniğe soktuktan sonra FAAMG şirketleri, yılın başından Nisan ayının ortasına kadar piyasa değerlerini geri kazandılar. Büyük ekonomik teşvike rağmen diğer S&P 500 şirketleri, sadece Kasım ayının başında 2020’deki başlangıç noktalarına geri döndüler.

Salgının koşulları teknoloji devlerinin olağanüstü derecede büyümelerinin nedenini açıklamasına yardım ediyor. Sosyal mesafe ve evden çalışma; bulut bilgi işlem servis talebinde dalgalanmalara sebep oldu. Bütçeler dijitale kaydı ve mağazaya gidip alışveriş yapmanın yerini online alışveriş aldı.

2020’nin borsada kazanan ve kaybedenleri

FAAMG şirketleri dışında büyük kazananlar da ayrıca ya teknoloji şirketleri ya da teknolojinin önderliğindeki şirketler tarafından tanımlanır.

Borsa fiyatı bakımından elektrikli araba üreticisi Tesla, kendi borsa değerini bir yıl içinde sekiz kattan daha fazla yükselterek son zamanlarda en etkileyici büyümeyi gerçekleştirdi. Fakat 2020, 18 yıllık şirketin kârlı olduğu, gelir hedeflerini gerçekleştirmediği ve aşırı değer biçme hakkında endişelerin ortaya çıktığı yıldı.

ServiceNow, Cadence Design Systems ve Synopsys gibi yazılım şirketlerinde olduğu gibi Nvidia, Monolithic Power Systems ve AMD gibi donanım üreticilerinin piyasa değeri geçen yıl oldukça yükseldi.

Etsy ve Amazon gibi e-ticaret şirketleri yatırımda büyük yükselişlere sahip oldular. Victoria Secret gibi markaları bünyesinde bulunduran L Brands gibi e-ticarete kendini iyi adapte eden şirketler değerlerini ayrıca yükseltirken, Etsy’nin piyasa değeri dört kattan daha çok yükseldi.

İnternetten alışverişi destekleyen teknolojik altyapı ayrıca bir yıllık karantina döneminde çok daha değerli oldu. Paypal ve FedEx gibi bunu sağlayan şirketler de piyasa değerini oldukça yükseltenler arasındaydı.

2020 boyunca piyasa değerlerini nerdeyse ikiye katlayan Catalent ve Idexx Laboratories gibi şirketlerle sağlık ve ilaç sektörü de beklendiği gibi büyük kazançlar sağladı. Ama bu tüm yatırımlar petrol ve doğalgaz piyasa değerindeki büyük düşüşlerle ciddi şekilde çelişiyor.

Occidental Petroleum piyasa büyüklüğünü nerdeyse yarıya indirdi ki bu da analizlerimizdeki en kötü performanstı. Şirket, yılın başında yatırımcılarına ürünlerini bir yılda yüzde beşe kadar büyütmek istediğini söyleyerek iddialı planlar tasarlamıştı. Fakat koronavirüs salgını, enerji ihtiyacında özellikle fosil yakıtlarda oldukça büyük düşüşlere sebep oldu ve şirket ürünlerinde büyük indirimler yapmak zorunda kaldı.   

Piyasanın zirvesinde oldukları gibi, piyasa değeri açısından S&P 500 arasında bulunan en büyük yedi şirketin zarar etmesi bir temaya bağlıydı. Bütün şirketler doğalgaz ve petrolün üretim, arıtma, saklama ya da satışı işindeydiler. 

2007 yılında, dönemin ABD piyasasındaki en büyük şirketi olarak ExxonMobil, 525 milyar dolarlık bir değerden 2020’nin başında 295 milyar dolara ve o yılın sonunda 177 milyar dolara düştü.

Salgının diğer kaybedenleri bankalar, finansal servis sağlayıcıları ve özellikle Wells Fargo, hava yolları, emlak ve konaklama şirketleriydi.

Piyasa yoğunlaşması

Piyasadaki en büyük şirketlerin hacimleri bir kaygı sebebi olabilir. Örneğin Apple için, bazı analistler 2021’de şirketin değerinin 3 trilyon dolara çıkacağını düşünüyorken, piyasa değerini geçen yılın sonunda yaklaşık olarak 2,3 trilyon dolara yükseltti. ABD’nin en büyük beş teknoloji şirketini oluşturan FAAMG şirketleri geçen yıl Ağustos ayında kendi zirvelerindeyken S&P 500’ün değerinin çeyreğinden fazlasını oluşturdu. Bu seviyede piyasa yoğunlaşması, IBM, AT&T, General Motors, Eastman Kodak ve Exxon gibi o zamanın en büyük şirketlerinin, piyasanın sadece %24’ünü oluşturduğu 1970’lerden beri görülmemişti. 

Bu büyümenin gizlice devam etmesi mümkün değildir. Denetimciler, teknoloji devlerinin erişimleri hakkında gitgide endişelenmektedir çünkü Avrupa Birliği (AB), Google ve Facebook gibi dijital platformları ve onların içerikleri kontrol ettikleri, müşterilerin verilerini kullandıkları ve rekabetçi servisleri satın aldıkları yolu kontrol eden yeni düzenlemeler çıkarmayı planlıyor. Birleşik Krallıktaki denetimciler de benzer kontrolleri düşünüyorlar. 

Ama dünya salgından sonra aynı olmayacak. Satya Nadella, Microsoft’un CEO’su, dijital teknoloji için talebin salgından daha uzun süreceğini söyledi ve ABD’nin gayri safi yurt içi hasılasının yüzde beşinin teknolojiye harcandığını varsayarak önümüzdeki on yıl içerisinde bunun ikiye katlanacağını öne sürdü.

Teknoloji devleri krize adapte olabilme ve bundan kâr sağlamada muhteşem bir kabiliyete sahiptiler. Ülkeler salgın sonrası ekonomik toparlanmayı planladıkları için bu şirketlerin sağlıkta, eğitimde, iş hayatında ve tüketim ürünleri ve servislerindeki gün geçtikçe artan rolü önemli olacak. Ancak; bu değişim zamanında, yasa üreticileri dikkatli yatırımcılar gibi hareket etmeli ve birkaç şirketin güvenilirliğinin tehlikelerini dikkate almalıdırlar.

Yazar: Nicu Calcea

Kaynak: NewStatesmen

Çeviren: Mert Dayıoğlu

Düzenleyen: Yaren Kardelen Budun

Leave a comment