Psikolojik rahatsızlık teşhisi ve türleri

Psikolojik rahatsızlık teşhisi ve türleri

Psikolojik rahatsızlık tam olarak nedir? Bir psikolojik rahatsızlığın tanısı nasıl konulur? Bir psikolojik rahatsızlığı oluşturan şeyleri tanımlamak karmaşık olabilir ve kesinliği zaman içinde değişir. İlk problem şudur; bir zihinsel sağlık profesyoneli ilk olarak “rahatsızlığı” nasıl tanımlayacağına karar vermelidir. Eğer bir insanda psikolojik olarak yanlış veya sağlıksız olan şeyler varsa bunu nasıl belirlersiniz? Neyin normal ve neyin anormal olduğuna nasıl karar verirsiniz?

Eğer rahatsızlığı istatiksel kaidenin dışında yatan bir şey olarak tanımlarsak, bu durumda belirli alanlarda olağanüstü yetenekli, doğuştan kabiliyetli olan insanlar anormal olarak kabul edilir. Bu yüzden normal istatiksel konuşmanın dışında kalan olarak nitelendirilmiş hareketlere odaklanmak yerine, psikologlar bu davranışların sonuçlarına odaklanma eğilimi göstermektedirler. Kayda değer kişisel sıkıntılar, günlük işleyişi engelleyen durumlar ve uyumsuz olarak nitelendirilen davranışlar rahatsızlık olarak etiketlenmeye daha müsaittir.

Günümüzde birçok zihinsel sağlık profesyoneli, psikolojik rahatsızlıkların hem kişisel sıkıntı, hem de hayatın birçok alanındaki noksanlıklarla karakterize edilmiş olduğu kanısına varmakta.

Psikolojik rahatsızlık nedir?

Psikolojik rahatsızlık çoğu zaman, akıl hastalığı, psikiyatrik bozukluk veya zihinsel hastalık terimleriyle dönüşümlü olarak kullanılır. “Resmi” olan terim ise akıl hastalığıdır, Amerikan Psikiyatri Birliğinin tanı kılavuzu olan DSM-5’te geçmektedir. Akıl hastalığını şöyle tanımlamaktadır:

“…zihinsel işlevin altında yatan psikolojik, biyolojik veya gelişmeye dayalı süreçte fonksiyon bozukluğunu yansıtan bir bireyin; bilişsel, duygusal düzen veya davranışında klinik açıdan önemli kargaşaları ile karakterize edilen bir sendrom. Akıl hastalıkları genellikle sosyal, mesleki ve diğer önemli aktivitelerdeki önemli sıkıntılar ile ilişkilendirilmiştir.”

Ayrıca DSM-5, sevilen birinin vefatı gibi yaygın bir stres etkenine verilmiş olan yanıtların akıl hastalığı olarak sayılmadığını belirtmiştir.

Psikolojik rahatsızlıklara nasıl teşhis konulur?

Akıl sağlığı uzmanları ve destekçileri için hem sınıflandırma, hem de teşhis çok önem teşkil etmektedir. Akıl sağlığı bozuklukları ile ilgili tek ve belirli bir tanım yokken, bazı farklı sınıflandırma ve teşhis koyma kriterleri meydana çıkmıştır. Klinisyenler teşhis koymak adına bir zihinsel rahatsızlığın semptom ve davranışlarla uyumlu olup olmadığına karar vermek için Avrupa Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabından faydalanmaktadır. Aynı zamanda Dünya Sağlık Örgütü tarafından yayınlanan Uluslararası Hastalık Sınıflandırması da sıklıkla kullanılmaktadır.

Teşhis koymanın amacı

Bazı insanlar sosyal hayattaki damgalardan dolayı teşhis konulmasında korkarken, teşhis konulması etkili tedavi planının bulunması için ana kısımdır. Teşhis koymak bir problemi etiketleme ile alakalı değildir; çözümleri keşfetmek, tedaviler ve problemle alakalı bilgiler hakkındadır.

Psikolojik rahatsızlıkların tekrarlama sıklığı

Alakalı son araştırmalar, psikolojik rahatsızlıkların eskiden inanıldığından daha da yaygın olduğunu gösterdi. Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü’ne göre, 18 yaşını geçmiş Amerikalı yetişkinlerin neredeyse %26’sının aynı senede teşhis edilebilir zihinsel rahatsızlıktan mustarip. 1994 Uluslararası Eşzamanlı Araştırma Anketleri, geçen senede deneklerin %30’unun en az bir tane psikolojik rahatsızlık yaşadığını gösterdi. Aynı zamanda, anket neredeyse tüm yetişkinlerin yarısının hayatlarının bir kısmında bir tür zihinsel rahatsızlık yaşadığını da gösterdi. Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü, Amerika’daki yaklaşık 9,8 milyon yetişkinin 2014’te ciddi zihinsel rahatsızlıklar yaşadığını tahmin ediyor.

Uluslararası Eş Zamanlı Araştırma Anketlerine göre, hastalığın 12 ayda bir tekrarlama sıklığı Amerikalı yetişkinler arasında yaklaşık %26 oranındadır. Anksiyete bozuklukları en yaygın psikolojik bozukluktur (%18,1), devamında ise ruh hali bozuklukları (%9,5), dürtü kontrol bozuklukları (%8,9) ve maddelerle alakalı olan rahatsızlıklar (%3,8) takip etmekte.

Zihinsel rahatsızlık türleri

DSM-5 sayısız psikolojik rahatsızlığı tanımlamakta, benzer veya alakalı rahatsızlıkların aynı çatı altında toplanması da bu tanımlamalara dâhil. Bazı öne çıkan teşhis kategorileri şunları içermekte; besleme ve yeme bozuklukları, ruh hali bozuklukları, somatik semptomlar ve alakalı rahatsızlıklar, uyuma-uyanma bozuklukları, anksiyete bozuklukları ve kişilik bozuklukları.

Yazar: Steven Gans

Kaynak: verywellmind

Çeviren: Çağla Dağıtmaç

Düzenleyen: Ceren Berk

Leave a comment