Şubat 1964’te, İsveç Göteborg’da düzenlenen bir sanat sergisinde Pierre Brassau adlı tanınmayan Fransız bir sanatçının dört eseri sergilenmeye başladı. Sergide ayrıca İngiliz, Danimarkalı, Avusturyalı, İtalyan ve İsveçli sanatçıların da eserleri sergileniyordu ancak tüm dikkati Fransız sanatçının eserleri çekiyordu.

Sanat eleştirmenleri, gazeteciler ve öğrenciler ellerinde şaraplarıyla Brassau’nun eserlerini sessizce inceliyorlardı. Neredeyse hepsi Brassau’nun eserlerine övgüler yağdırıyordu. Sabah gazetesi Posten’da çalışan Rolf Anderberg, sergideki çoğu eserin “sıkıcı” olduğunu ama Brassau’nun eserlerinin öyle olmadığını şöyle dile getirdi:

Pierre Brassau eserlerini güçlü darbelerle ama aynı zamanda keskin bir kararlılıkla boyamış. Onun fırça darbeleri öfkeli bir titizlikle kıvrılıyor. Pierre, bir balerin inceliğiyle çalışan bir sanatçı.

Bağımsız bir eleştirmen Brassau’nun eserlerini “Bunları ancak bir maymun yapabilir.” diyerek eleştirdi. Eleştirmenin aslında doğru söylediği ortaya çıktı. Pierre Brassau gerçekten de İsveç’in Boras hayvanat bahçesinde yaşayan Peter adında 4 yaşında bir şempanzeydi.

Aldatmacanın işlenişi

Pierre Brassau, Göteborg’un günlük gazetelerinden birinde çalışan Åke “Dacke” Axelsson adlı bir gazeteci tarafından yaratılmıştı. Eleştirmenleri test etmenin bir yolu olarak bir maymunun eserini bir sanat gösterisinde sergilemeyi düşündü. Acaba eleştirmenler modern sanat ile maymun sanatı arasındaki farkı söyleyebilecekler miydi?

Pierre Brassau

Axelsson, Peter’ın 17 yaşındaki bakıcısını şempanzeye bir fırça ve yağlı boya vermeye ikna etti. Başlangıçta Peter boyayı tuvalde kullanmak yerine yemeyi tercih etti. Özellikle kobalt mavisinin turta aromasını çok sevmişti. Ancak sonradan ona verilen malzemelerle eserlerini oluşturmaya başladı. Boyaları aromalarına göre tercih ettiğinden eserlerinde en çok kobalt mavisini kullanıyordu.

Resimlerini yaparken Peter’ın yanında her zaman bir sürü muz bulundurulurdu çünkü muz tüketimi ile yaratıcılığı doğru orantılıydı. En yaratıcı olduğu zamanlarda 10 dakikada 9 kadar muz yerdi. Peter birkaç eser oluşturduktan sonra Axelsson, aralarından en iyileri olduğunu düşündüğü 4 eseri seçti ve Christina Galerisinde sergiletmeye başladı.

Axelsson aldatmacayı açıkladıktan sonra Rolf Anderberg (eseri öven eleştirmen) Pierre’in resminin hala “sergideki en iyi eser” olduğu görüşünde ısrar etti. Gizli bir koleksiyoncu Brassau’nun eserlerinden birini 90 dolara satın aldı. [2008’in parasıyla 600 dolar (Tüketici fiyat endeksi baz alınmıştır)] Peter ise 1969 yılında hayatının geri kalanını geçireceği İngiltere’deki Chester Hayvanat Bahçesine nakledildi.

Kaynak: The Museum of Hoaxes

Çeviren: Eray Doğanay

Düzenleyen: Yusuf Ertürk