Lluís Companys i Jover, Katalonya Hükümeti’nin 123. Cumhurbaşkanı

 

6 Ekim 1934’te Katalan Cumhuriyeti’ni ilan ettiği için tutuklanan Lluís Companys, İspanya İç Savaşı boyunca Generalitat’ın [Katalonya bölgesel hükümeti] başkanıydı ve 15 Ekim 1940’ta kurşuna dizilerek tarafından idam edildi.

Lluís Companys i Jover, genellikle 6 Ekim 1934’te Katalan Cumhuriyeti’ni ilan ettiği için tutuklanmasıyla ve İspanya Cumhuriyeti’nin karanlık iki yılı sırasında sağcı hükümet tarafından hapsedilmesiyle bilinir.

Şubat 1936’da sol Halkçı Cephe iktidara geldiğinde, Companys serbest bırakıldı ve İspanya İç Savaşı boyunca sürdüreceği Generalitat başkanlığı görevine tekrar getirildi.

Fransa’da Gestapo tarafından yakalanan Companys, 15 Ekim 1940’ta Falanjist bir idam mangası tarafından idam edilmiştir ve Katalancılığın büyük kahramanlarından birisi olarak kabul edilir.

Bununla birlikte, önceki siyasi kariyeri boyunca, Katalan ulusalcısından daha çok solcu bir İspanya Cumhuriyeti yanlısıydı, bu yüzden geçmişi biraz açıklama gerektiriyor.

Gençlik Yılları ve Siyasi Kariyeri

21 Haziran 1882’de, Urgell ilçesinin Tornabous belediyesine bağlı bir köy olan Tarrós’da doğan Lluís Companys i Jover, solcu bir cumhuriyetçi olarak siyasete atıldığı Barselona Üniversitesi’nde hukuk okudu.

Kendi partisi olan Katalan Cumhuriyet Partisi’nin de dahil olduğu solcu bir koalisyonun bir parçası olarak El Raval bölgesi için 1917 yılında Barselona Belediye Meclisi’nde meclis üyesi olarak seçildi ve daha sonra 1921 yılından Eylül 1923 tarihine kadar Madrid’deki İspanya Milletvekilleri Kongresi’nde Sabadell’i temsil etti.

Miguel Primo de Rivera’nın diktatörlüğü süresince Companys, Alejandro Lerroux’nun İspanya yanlısı Cumhuriyet İttifakı’na destek veren Katalan Cumhuriyet Partisi’ndeki üyeliğini devam ettirirken çoğunlukla Unió de Rabassaires gibi işçi sendikalarını temsil eden bir avukat olarak çalıştı.

1930 yılında Primo de Rivera’nın iktidardan düşmesinden sonra federal cumhuriyetçi Katalan Cumhuriyet Partisi, Francesc Macià’nın Katalan ulusalcısı Estat Català grubu ve solcu L’Opinion grubuyla birlikte, Mart 1931’de Katalonya Cumhuriyetçi Solu (ERC) adını alacak kapsayıcı sol koalisyona katıldı.

İkinci İspanya Cumhuriyeti

Nisan 1931’deki Belediye Seçimlerinde, İspanya genelinde sol partiler kazanırken Cumhuriyetçi sol da Katalonya’da net bir zafer kazandı ve Kral Alfonso XIII İspanya’yı terk etmek zorunda kaldıktan sonra İkinci İspanyol Cumhuriyeti doğdu.

Francesc Macià’nın 14 Nisan 1931’de seçim sonuçlarının açıklanmasından sonra rahatsızlanmasını, İspanya Cumhuriyeti yanlısı Companys, saat 1’de Barselona Belediye Meclisi’nin balkonundan duyurdu ve bir buçuk saat sonra Katalan ulusalcısı Macià, Katalan devletinin artık İberya Cumhuriyeti Federasyonu’nun bir parçası olduğunu bildirdi ve Barselona İl Genel Meclisi’nin başına geçmek için şimdi Katalonya Hükümet Sarayı’nın bulunduğu meydanın diğer tarafına geçti.

14 Nisan 1931 günü öğleden sonra saat 1’de seçim sonuçları açıklandıkltan sonra, İspanya yanlısı Companys’in Barselona Belediye Meclisi balkonundan İspanyol Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ilan etmesi Francesc Macià’yı sinirlendirmişti. Bir saat onbeş dakika sonrasında da Katalan ulusalcısı Macià, İberya Cumhuriyetler Federasyonu’na bağlı Katalan devletinin kuruluşunu ilan ederek, şu an Bölgesel Hükümet Sarayı olan Barselona İl Meclisi’nin kontrolünü devralmak üzere meydanın karşısına yürüdü.

Bu iki adam arasındaki farklılıklara rağmen Macià, Companys’i Barselona Devlet Valisi ve -6 Aralık 1932’de Katalonya Parlamentosu kurulduğunda- ilk meclis başkanı olarak görevlendirdi.

Bu süre boyunca Companys, Madrid Kongresi’nde Barselona’yı temsil eden ERC vekiliydi ve Haziran 1933’te Başkan Manual Azaña’nın kabinesinde İspanya Deniz Kuvvetleri Bakanı olmak üzere Katalonya Parlamentosu’nun başkanlığını bıraktı ama görünen o ki bu iş için hiç de hevesli değildi, çünkü aynı yılın Eylül ayında yerine bir başkası geçti.

Barselona’da Companys, Kasım 1933 İspanya Genel Seçimlerine kendisini Macià’nın doğal halefi göstererek katıldı, seçimleri sağcıların çoğunluk olduğu muhalefet partisi Confederación Española de Derechas Autónomas [İspanya Özerk Haklar Konfederasyonu] (CEDA) kazandı.

Generalitat’ın Başkanı

Francesc Macià’nın apandisiti iyileşmeyip 25 Aralık 1933’te ölümüne neden olduğunda, Lluís Companys Yeni Yıl arifesinde Generalitat’ın başkanı seçildi.

Companys, Katalonya’da geniş bir sol koalisyon kurup tarım reformları uygulamaya başladı, bu reformlar kısa süre içinde onu Madrid merkezi hükümetiyle karşı karşıya getirdi.

24 Ekim’de eski müttefiki Alejandro Lerroux’un Madrid’de yeni bir hükümet kurması istendiğinde, Lerroux kabinesine üç CEDA vekili aldı ve 5 Ekim’de İspanya’nın dört bir yanında devrimci bir grev başladı.

Ertesi gün, artık 6 Ekim Olayları olarak bilinen olaylarda Lluís Companys, İspanya Federal Cumhuriyeti içinde Katalan Devleti’nin oluşumunu ilan etti. Saatler sonra Companys, Katalan hükümetinin diğer üyeleriyle birlikte General Batet tarafından tutuklandı ve Barcelona limanına demirli Uruguay isimli savaş gemisine hapsedildi. 7 Ocak 1935’te Madrid’e sevk edilip Anayasa Mahkemesi’ne çıkarıldılar, mahkeme Companys’i suçlu bulup 30 yıl hapse mahkum etti.

Companys tutukluluğuna rağmen hala Katalonya Sol Cephesi koalisyonunun 16 Şubat 1936 seçimlerindeki adayıydı, bu seçimle sol Halkçı Cephe tekrar hükümet kurdu. Bir hafta sonra çıkarılan af ile Lluís Companys serbest bırakıldı ve kısa süre sonra tekrar Generalitat başkanlığına getirildi.

İspanyol İç Savaşı

Askeri darbe riskinin farkında olan Companys, Yüzbaşı Frederic Escofet’i Kamu Düzeni Genel Komiserliğine getirdi ve 18 Temmuz’da yapılan darbe girişimi, halk tarafından engellendi.

Ancak bu anarşist milislerin çok fazla siyasi güç elde etmesine neden oldu ve anarko-sendikalist toplulukların yol açtığı şiddet olaylarının, İç Savaş’ın ilk aylarında kontrolden çıkmasına neden oldu. Companys ve hükümeti bu şiddet olaylarını açıkça kınadı ve neredeyse 10,000 İspanyol milliyetçisi ile rahibin Barselona limanından kaçmasına yardımcı oldu.

Companys, Katalan Hükümeti’ni İç Savaş boyunca yönetti ancak özellikle Katalan Birleşik Sosyalist Partisi ile Troçkist POUM tarafından desteklenen Anarşist Ulusal İşçi Konfederasyonu arasındaki karşıtlık işini zorlaştırdı.

1937’den itibaren ise Generalitat, Llieda’nın Nisan 1938’de milliyetçiler tarafından işgal edilmesinin ardından Barselona’ya kaçmış olan İspanya Cumhuriyet Hükümeti ile uğraşmak zorunda kaldı. Companys, iki hükümet arasındaki işbirliği sorunuyla ilgili İspanya Cumhurbaşkanı Juan Negrin’e içten bir mektup yazdı.

Falanjistler, Ebro Savaşı’nı kazandıktan sonra Katalonya’ya saldırmaya başladı ve cesurca bir savunmaya rağmen İspanyol hükümeti önce Figueres’e, sonra Girona’ya ve 22 Ocak 1939’da Fransa’ya kaçmak zorunda kaldı. Companys ve hükümeti de ertesi gün Barselona’yı terk etti ve 26 Ocak’ta Falanjistler şehri ele geçirdi.

Sürgün Katalan Hükümeti

Companys, Şubat başlarında Katalonya’dan ayrıldı ve Perpignan’dan geçerek, karısı Carme Ballester’ın olduğu Paris’e gitti. Sürgün Katalan Hükümeti Başkanı olarak Companys, özellikle siyasi Katalancılığın komünistleşmesinden kaynaklı olarak, İç Savaş boyunca oynadığı rolden ötürü eleştirildi.

 

Çevirmen: Zeynep Ece Eğilmez, Beyza Buldağ

Kaynak: Barcelonas