Kanlı Pazar, 21 Kasım 1920’de Dublin’de yaşandı ve bir tek günde 31 kişinin ölmesiyle İrlanda Bağımsızlık Savaşı’nda bir dönüm noktası oldu. Bu olay, o dönem İrlanda’da IRA ve İngiliz ordusu arasında süren askeri mücadelede yaşanan en önemli olay olarak tarihe geçecekti.

Kahire Ekibi’nin Kanlı Pazar’da Öldürülmesi

İngiliz istihbaratının Dublin’de, Kahire Ekibi olarak da bilinen 18 yüksek rütbeli casusun da dahil olduğu geniş bir istihbarat ağı vardı. Bu ekibe Kahire Ekibi denmesinin sebebi hem buluşma noktası olarak Grafton Caddesi’ndeki Kahire Kafesi’ni kullanmaları, hem de Birinci Dünya Savaşı sırasında Mısır ve Filistin’de görev almış olmalarıydı.

IRA, 1919’da İngiliz istihbarat memurlarını bulup öldürmekle görevli bir suikast timi kurmuştu. Kahire Ekibi’nin IRA operasyonlarını tehlikeye sokuyor olmasından dolayı IRA İstihbarat Şefi Michael Collins, Kasım 1920’de ekibin suikastını emretti.

Kanlı Pazar’dan bir gün önce IRA timlerine 8 farklı konumdaki 20 ajanın da dahil olduğu hedeflerine dair talimatlar teslim edildi ve 21 Kasım sabahı IRA, hedefleri öldürmek üzere Dublin’in dört bir yanına yayıldı. Toplamda 15 hedef öldürülürken diğerlerinin çoğu bilinen konumlarında bulunamadılar. Hedeflerin çoğunun yakalanamamış olmasına rağmen o sabah yaşananlar ajanların çoğunluğunun korkması, çoğunun Dublin Kalesi’nden bile kaçması için yeterli oldu.

Croke Park Katliamı

İngiliz casuslarının öldürülmesiyle aynı gün, öğleden sonra 1:30’da Collinstown’daki Yarbay Bray Croke Park’daki bir futbol maçının basılmasını ve herkesin üzerinin aranmasını emretti. Emirler tam olarak şöyleydi:

“Bu öğleden sonra saat 1445’te CROKE PARK’ta bir TIPPERARY takımı ile bir DUBLIN takımı arasında bir futbol maçı yapılacak. Sahanın etrafını sarıp bütün çıkışlarda nöbet tutacaksınız, hiçbir nöbet grubu 1 Subay ve 15 erden az olmayacak.

Maçın bitimine yaklaşık 15 dakika kala bir Özel İstihbarat Subayı megafon ile maçtaki herkesin alandan sadece çıkış kapılarını kullanarak ayrılmasını emredecek. Başka bir yöne kaçmaya çalışan herkes vurulacak.”

Bu şekilde sahadaki herkes teker teker aranacaktı.

Maçın öğleden sonra 2:45 başlaması gerekiyordu ancak ilk düdük yarım saat geç çaldı. İzlemeye gelenlerin tam sayısı bilinmiyordu ve 5 bin ile 15 bin arası olarak varsayılıyordu. Kolluk kuvvetleri sahanın etrafını sarmaya başladı ve 3:25’te ilk silah sesleri duyuldu, birkaç dakika içinde 14 kişi ya ölmüştü ya da ölmekteydi. Pek çok kişi de panik içinde kaçmaya çalışan izleyicilerin yarattığı izdihamda yaralandı.

Croke Park katliamının sorumlusunun kim olduğu hep tartışma konusu olmuştur. Pek çok tarihçi katliamın öldürülen İngiliz istihbarat memurlarının intikamını almak için olduğuna inanır, bazıları ise birinin Croke Park içinden kolluk kuvvetlerine ateş açtığını öne sürer.

Katliamdan sonra iki ayrı askeri mahkeme “İrlanda Kraliyet Polisi emir almadan ateş açmış ve orantısız güç kullanmıştır” kararına vardı ve Dublin Bölgesi komuta subayı Tümgeneral Boyd “Sahanın içinde durumun gereklerine göre ateş edilmiştir ancak öncesinde kalabalığa emir verilmediği halde, rastgele ve haksız yere ateş açılmıştır” açıklamasında bulundu.

Bu bilgi 2000 yılına kadar İngiliz hükümeti tarafından gizlenmişti.

Croke Park Katliamının Sonuçları

Croke Park cinayetleri uluslararası basında manşet oldu, İngiltere’de basın ise sabah öldürülen İngiliz ajanlarına ağırlık verdi. Joseph Devlin Londra’daki Westminster’da Croke Park katliamı konusunu açtığında yuhalandı ve oturum ertelendi.

İrlanda’da ise kısa zamanda Yedek Kuvvetler’e ve “Black and Tans”* birliklerine karşı bir kamuoyu oluştu ve Éamon de Valera yönetimindeki cumhuriyetçi hükümete halkın daha geniş bir kesimi destek vermeye başladı.

Bugün Kanlı Pazar hala maç sırasında öldürülen futbolcu Michael Hogan ile birlikte anılır. Gael Atletizm Birliği tribünlerden birini Hogan Tribünü olarak adlandırmıştır.

 

Çevirmenin Notu:

  • Black and Tans: 1919-1922 yılları arasında İrlanda Kraliyet Polisi’ne bağlı olarak kurulan paramiliter gruplar. İngiliz ve İrlanda üniformalarının karışımı haki ve koyu yeşil üniformalarından ötürü Siyah ve Ten Renkliler lakabı takılmıştır.

Yazar: Brian O’Neill

Çevirmen: Çağlar Yılmaz

Kaynak: Your Irish Culture