Rüyalarını kontrol edebilen kişiler bunu nasıl yapabiliyorlar ve hafızalarındaki mekânları nasıl canlandırıyorlar?

25 Eylül 2020

Uyku halindeki kişi rüya gördüğünü anladığı zaman rüyalarını kontrol etmeye başlayabilir. Asıl rüya ortamını kontrol edebilme yeteneği kişiden kişiye göre değişiyor olsa da rüyalarını kontrol edebilen kişiler genellikle rüyadaki bedenlerini kontrol edebilirler. Son zamanlarda yapılan bir araştırma sayesinde rüyalarını kontrol edebilen kişilerin, rüya ortamı üzerindeki hakimiyetlerini arttırmak için rüyalarına komut vermekten yeni mekanlar bulmak için kapıların içinden geçmeye kadar kullanabilecekleri birbirinden farklı bazı yöntemler keşfedildi. Yine de rüya ortamını kontrol etme yeteneğini test eden çok az deneysel çalışma yapılmıştır.

Yapılan son çalışmalardan birinde, laboratuvara davet edilen katılımcılardan bir deney odası için hazırlanmaları ve sonrasında da bu odayı rüyalarında canlandırmaları istendi. Deney odasında kıvrımlı bir lastik çıngıraklıyılan, biraz plastik meyve, bir aile fotoğrafı, bir kadının vesikalık fotoğrafı, soyut bir geometrik resim, 06:15’i gösteren bir analog saat, bir buket renkli gül ve rengarenk Legolar gibi çeşitli eşyalar vardı.

Yirmi üç katılımcı (10 kadın, 13 erkek) çalışmayı tamamlarken, katılımcıların dokuzu laboratuvar ortamını rüyalarında canlandırdığını belirtti. Geri kalan katılımcılardan ikisi rüyasını kısmen kontrol edebilirken, biri ise hiç kontrol edemedi. Başarılı olan katılımcıların kontrollü rüya raporları, rüya kontrolünün yöntemlerini ve sınırlarını incelemek için nitelikli olarak analiz edildi.

Başarılı kontrol edilebilir rüya raporlarından bazıları şöyle:

“Üniversiteye araba ile uçarak geldim ve camı kırarak içeri girdim. Labirent gibi koridorlardan geçerek doğru yere geldim. Deney odasına girdiğimde oda neredeyse boştu. Aradığım eşyaları hatırladım ve raflar, dijital resimler, masa ve sehpanın olmadığını fark ettim. Sarışının olması gereken yerde bir resim vardı. Puslu ve bulanık…”

“Çalışmanın yapıldığı binanın koridorlarında dolaşıyordum… bu sefer koridorlar kalabalıktı… belli belirsiz insanlar… odaya ulaşmayı kafama koydum, ama ben yaklaştıkça koridorlar kalabalıklaştı… ama elimi kapıya uzattım… bu sefer de kapı kilitliydi… ben de kapının içinden geçtiğimi hayal ettim… kapıyı açtım, oda boştu… kapıyı kapattım ve eşyaları odaya getirmeye çalıştım… gözlerimi kapattım, hatırlayabildiğim bir eşyayı düşündüm, gözlerimi açtığımda oradaydı. Önce üstündeki meyve ile birlikte masa… Gözlerimi açmadan görüntüyü iyileştirmeyi denedim, ama sonra işler çığırından çıktı. Işık anahtarının üstündeki saat gece yarısını göstermeye başladı… Yılan metal masadan uzaklaşarak meyveye doğru yöneldi ve meyveye sarıldı…”

“Kendimi uyur uyanık halde buldum ve deney odasına gitmeye niyetlendim. Sonra kendimi üniversitenin kuzeydoğu merdivenlerinden çıkarken gördüm… kahve kupalarının oradan sola döndüm… doğruca deney odasına gittim. Yeşil turkuaz gözlü, gökkuşağı küpeli kızın resmini gördüm. Sonra sıraya doğru hareket ettim. Yerlere ve etrafıma bakındım, duvarlar temizdi ve sıranın yanındaki masa orada değildi. Büyük resim de orada değildi, dümdüz beyaz bir duvar vardı sadece. Çıngıraklıyılanı gördüm, turuncu ve siyah renkliydi. İlk gördüğümde kuyruğunda üç tane siyah şerit vardı ama sonra tekrar baktığımda şeritlerin önce beşe, sonra yediye ve en sonunda da on üçe çıktıklarını gördüm.

Katılımcılar deney ortamını canlandırmak için farklı yöntemler kullandılar. Kimi katılımcılar kendilerini ya doğrudan odada bulurken ya da uyumadan önce odayı görmeye niyetlenirken, kimileri de rüyalarında üniversitenin koridorlarında yürüyerek veya merdivenlerden çıkarak odaya gitmek zorundaydı. Bir katılımcı rüyasında “arabayla üniversiteye uçtu ve camı kırıp içeri girdi… labirent gibi koridorlardan geçerek yolunu bulduktan sonra doğru yere geldi.”

Bazı vakalarda katılımcılar neredeyse boş bir deney odasını canlandırmakla işe başladılar ve sonrasında odayı eşyalarla doldurdular. Bir denek, “gözlerini kapatıp hatırlayabildiği eşyaları düşündüğünü, gözlerini açtığında eşyaların orada olduğunu” bildirdi. Diğer katılımcılar sadece deney mekanının eksik olduğunu, mesela masanın, resmin veya saatin olmadığını belirtti.

Eşyalar deney odasında bulunduklarında ise genellikle kusurlu ve değişkenlerdi. Dahası, saat sıklıkla yanlış zamanı gösteriyordu, “Saate odaklandığımda Arap rakamları gördüm, aslında ilk başta Roma rakamları sanmıştım. Saat altı bilmem kaçtı… yelkovan sürekli yediyi gösteriyordu ama aslında sekizi gösteriyordu. Odaklandığımda bir anlığına yediye dönüşüyordu ama sekize dönüşmeye çalışıyordu.” Bir diğer katılımcı da benzer bir sorunu yılanda yaşadı: “Çıngıraklıyılanı gördüm, turuncu ve siyah renkliydi. İlk gördüğümde kuyruğunda üç tane siyah şerit vardı ama sonra tekrar baktığımda önce beşe, sonra yediye ve en sonunda on üçe çıkmıştı.”

Bu değişkenliğe benzer olarak odadaki eşyalar sıklıkla hareketliydiler. Bir katılımcıya göre “saat gece yarısını göstermeye başladı” ve “dijital resim hareket ediyordu”. Diğer katılımcılara göre “yılan gerçekti ve yerde sürünüyordu” ya da “metal masadan meyveye doğru yöneldi, meyveye sarıldı ve sonrasında yerde süründü.”

Genel hatlarıyla, rüyalarını kontrol edebilen kişilerin rüyalarında eşyaları yaratmaya çalışmak için odaklandıkları ve niyetlendikleri, ama bu eşyaların, canlandırılması istenen eşyanın sıklıkla belirsiz ve değişken bir hali olduğu görünüyor.

Genel olarak çalışma, rüyalarını kontrol edebilen kişilerin rüyalarındaki mekanları manipüle etmeye çalışmalarının yollarını, sağlam bir odak ve niyetle bile karşılaştıkları sınırların ilgi çekici ve nitelikli bir analizini bize sunuyor. Katılımcıların yaklaşık olarak çeyreği, tutarsızlıklar ve değişkenliklerle dolu olsa da deney mekanını canlandırmayı başardı.

Yine de rüyalarını kontrol edebilen kişilerin gerçek dünyadaki bir laboratuvar ortamını rüyalarında bu kadar net bir şekilde canlandırabilmeleri oldukça etkileyici. Bu, rüya esnasında görevleri gerçekleştirmenin öğrenmeyi nasıl etkilediğini incelemek ve uyanıkken görevleri yerine getirmeye kıyasla nasıl olduğunu kıyaslamak için rüyalarını kontrol edebilen kişilerin basit laboratuvar görevlerini gerçekleştirmelerinin istenebileceği gelecek çalışmalar için ümit vadediyor.

Çeviren: Uğur Berkay Göre

Düzenleyen: Zeynep Sena Sökmen

Kaynak: PhysicologyToday

https://www.psychologytoday.com/us/blog/dream-factory/202009/can-you-recreate-real-world-scenes-in-lucid-dreams