Egzersiz yapmak yaşlanan beyinleri nasıl geliştirir?

Egzersiz yapmak yaşlanan beyinleri nasıl geliştirir?

Haftada iki kez aerobik dans dersleri alan hareketsiz ve yaşı ilerlemiş yetişkinler, beynin hafıza ve düşünme kısımlarında kritik gelişmeler gösteriyor.

Yaşlanan beyinler ve aerobik egzersizleri üzerine yeni ve o kadar da etkileyici bir araştırmaya göre egzersiz yapmak, hem biz yaşlandıkça beynimizin önemli kısımlarının nasıl iletişim kurduğunu hem de düşünme ve hatırlama yönlerimizin gelişimini değiştirebiliyor. Afrika kökenli Amerikalıların içinde bulunduğu bu araştırma, yapılan düzenli egzersizlerden sonra beynin hafıza merkezinde bulunan birbirleriyle bağlantısız bölgelerin, daha sağlıklı yeni yollarla ve daha karmaşık bir şekilde birbirleriyle etkileşime girmeye başladığını ortaya koyuyor.

Araştırma bulguları, hareket halinde olan yapıların nasıl düşündüğü hakkında fikir verirken, yaşımız ne olursa olsun aktif kalmanın önemini de vurguluyor.

Fiziksel aktivitenin beyin sağlığını iyileştirdiği fikri, toplum geneline oturmuş bir düşünce. Hayvanları ve insanları kapsayan deneyler, egzersizin hafıza oluşturma ve depolama için gerekli olan hipokampustaki nöronları çoğalttığını, aynı zamanda düşünce becerilerini de geliştirdiğini gösteriyor. Düzenli fiziksel aktivite, yaşlı insanlarda yaşa bağlı hafıza kaybını ve muhtemel dementia hastalığı riskini önlemeye yardımcı olabilecek beyin hacminin olağan azalmasının yavaşlamasına yardımcı olabiliyor.

Egzersiz yapmanın, beynin birbirinden çok uzak kısımlarının kendi aralarında nasıl iletişim kurduklarının değiştirebileceğine dair ipuçları da var. Örneğin, 2016’da yapılan M. R. I. çalışmasında araştırmacılar, üniversiteli koşucular arasında beynin farklı kısımlarının aynı anda uyandığını, ancak hareketsiz öğrenciler arasında daha az hareketlilik olduğunu ortaya koydu. Bu eşleştirilmiş beyin aktivitesinin fiziksel bir bağlantı paylaşmamasına rağmen, beynin kısmi bölümlerini birlikte çalıştıran ve düşünme becerilerini geliştiren bir iletişim şekli olduğuna inanılıyor. Koşucularda dikkat, karar verme ve çalışma hafızası ile ilgili senkronize kısımlar, koşmanın ve formda kalmanın daha güçlü beyinler için katkıda bulunmuş olabileceğini öne sürüyor.

Söz konusu çalışmada öğrenciler, genç ve sağlıklıydı. Fakat yine de bir hafıza tehdidi ile karşı karşıya kalıyorlardı. Egzersizin daha yaşlı beyinlerin iletişim sistemlerini değiştirip değiştirmeyeceği veya nasıl değiştirebileceği ve eğer varsa yeniden kodlama, düzenlemenin düşünme üzerinde ne gibi etkileri olabileceği hakkında henüz çok az şey biliniyordu.

Tüm bu nedenlerle New Jersey, Newark’taki Rutgers Üniversitesi’nde nörobilim profesörü olan Mark Gluck ve meslektaşları, çok daha yaşlı insanların egzersiz yapmaya başladıklarında beyinlerinde ve zihinlerinde neler olacağını görmeye karar verdiler. Söz konusu çalışma, Ocak ayında Neurobiology of Learning and Memory dergisinde yayınlandı.

Mark Gluck, gönüllülerin özellikle orta temporal loblarına önem verdi. Beynin bu kısmı, içerisinde hipokampusu barındırıyor ve hafıza merkezimizin çekirdeğinde yer alıyor. Ne yazık ki, bu kısmın iç işleyişleri genellikle yaşla birlikte zedelenerek düşünme ve hafızada zayıflamaya yol açıyor. Ancak Dr. Gluck, egzersizin bu gidişatı değiştirebileceğini hissetti.

Ruthers’taki Aging & Brain Health Alliance’ın yöneticisi olan Gluck, faydalı bir şekilde halihazırda devam eden bir egzersiz deneyine liderlik ediyordu. Kendisi ve çalışma arkadaşları yerel kiliseler ve halk merkezleri ile çalışarak Newark bölgesinden, yaşlı Afrika kökenli Amerikalı erkek ve kadınları deneylerine katılmaya ikna etmişti. Çoğu 60 yaşlarında olan gönüllüler, bilişsel testlerin yanı sıra sağlık ve zindeliklerinin kontrolleri için Dr. Gluck’un laboratuvarına geldiler. Söz konusu gönüllülerden bazıları beyin aktivitelerinin taranmasını kabul etti.

Gerçekleştirilen kontrollerden sonra bir grup egzersiz yapmaya başlarken diğer hareketsiz kontrol grubu olmayı seçti. Başlangıçta hepsi benzer zindeliğe ve hafızaya sahiplerdi. Egzersiz yapan grup haftada iki kez, bir kilisede veya halk merkezinde 20 hafta boyunca uzun süren saatlerce aerobik dans derslerine katılım gösterdi.

Sonrasında Dr. Gluck, araştırma ortağı Neha Sinha ve diğer meslektaşları ile birlikte, daha önce beyin taramasını tamamlanan 34 gönüllüyü yeni bir tarama için çağırdı. Bu esnada, bu kişilerden on yedisi egzersiz yaparken, diğerleri yapmadı. Ayrıca gruplara bilişsel testler yeniden yapıldı.

Bilim insanları daha sonra testleri karşılaştırmaya başladı. Ekip, egzersiz yapanların beyinlerinin nasıl çalıştığına dair ince farklılıkları hızlıca fark etti. Egzersiz yapanların taramaları, orta temporal lobları boyunca kontrol grubuna göre daha senkronize ve daha dinamik aktivite gösterdi. Yapılan analizde egzersiz yapanların loblarının bölümleri, birlikte aydınlandığı ve ardından saniyeler içerisinde lobun diğer bölümleri ile yeniden dizilip aydınlandığı keşfedildi. Dr. Gluck bu tür gelişigüzel senkronizasyonun sanki devreler bir baloda dans partnerleri kolayca birbirleriyle değiş tokuş yapılıyormuş gibi, beyinde bir tür gençlik esnekliği gösterdiğini söylüyor. Egzersiz yapanların beyinleri, hareketsiz grubun beyinlerinin yapamadıkları bir şekilde “bağlantılarını esnek bir şekilde yeniden düzenlediğini” gösteriyor.

Söz konusu değişikliklerin, insanların düşüncelerinde ve hafızalarında meydana gelişi de aynı derecede önemli. Egzersiz yapanlar, bilgiyi öğrenme, akıllarında tutma ve yeni durumlarda mantıklı bir şekilde uygulama yetenekleri testlerinde bir önceki testlerinden daha iyi performans gösterdi. Dr. Gluck, bu tür çevik düşüncenin orta temporal lobu içerdiğini ve yaşla birlikte düşme eğiliminde olduğunu söylüyor. Ancak daha yaşlı olan egzersiz yapanlar başlangıçta olduğundan daha yüksek puanlar aldı. Ayrıca beyinleri en yeni ara bağlantıları sergileyenler diğerlerinden daha iyi performans gösterdi.

Bu çalışma, sağlık araştırmalarında yeterince temsil edilmeyen ama yaşlanan tüm insanları temsil etmeyebilecek bir grup olan yaşlı Afrikalı-Amerikalıları kapsıyor. Yine de yaptığı uyarıda Dr. Gluck, “Görünüşe göre haftada birkaç kez egzersiz yaparak kazanılan ‘sinirsel esneklik’ doğrudan hafıza esnekliğine yol açıyor” diyor.

Yazar: Gretchen Reynolds

Kaynak: The New York Times

Çeviren: Melisa Akide Bazin

Düzenleyen: Kübra Aslanhan

Leave a comment