Dil ve dil bilimin karşılaştırması

Dil ve dil bilimin karşılaştırması

Dünyadaki her insan, en az bir dili bilir, bu da ana dilidir. Dil yardımıyla kendimizi, düşüncelerimizi ifade edebiliriz ve başkalarıyla iletişim kurabiliriz. Bir dilin nasıl kullanılacağına veya bir cümlenin nasıl oluşturulacağına dair çeşitli kurallar vardır. Sözlükler dillerden kelimeler içerir ancak sözcükleri bilmek, dili bildiğimiz anlamına gelmez. Bu noktada birtakım sorular ortaya çıkar: Dil nedir? Dil bilim nedir?

Efsanelere ve dinlere göre dil, beşerî gücün kaynağıdır ve bizi insan yapan unsurdur. İnsanları hayvanlardan farklı kılan şey budur. Bir dili biliyorsanız başkalarıyla konuşabilirsiniz ve onları anlayabilirsiniz. Ancak dil, yalnızca konuşma kabiliyeti demek değildir. İşitme kaybı olan kişiler de kendi dillerini kullanırlar ve ses çıkarmadan birbirlerini anlarlar. El, vücut hareketlerini ve mimiklerini kullandıkları bu diller, tamamıyla geliştirilmiştir ayrıca diğer konuşma dillerine eşittir. Gerçek şu ki işitme kaybı olanların dilleri kullanabilmesi, doğuştan itibaren her insanın dil edinme yeteneğinin olduğunun bir kanıtıdır.

Bu kabiliyet insanoğlunun bir özelliğidir. Çoğu durumda insanlar, anlamları ifade etmek için konuşma seslerinden yararlanır. Fakat bu, bir dil için şart değildir. Bu noktada, örnek olarak işaret dilleri verilebilir. Hayvanları düşünelim. Kendilerini ifade etmek için sesleri de kullanırlar. Yunusların tiz sesi veya kuşların cıvıltısı insan diline benzer bir nitelik taşır; fakat iletişim sistemleri öyle değildir. Aradaki farkın, hayvanların konuşmaması olduğunu düşünebiliriz ama bundan daha fazlasıdır. Papağanlar insanların söyledikleri kelimeleri veya cümleleri taklit etme yeteneğine sahiptir fakat bu, ifadelerin manasını bildikleri anlamına gelmez. Sadece kelimeleri yeniden üretme yeteneğine sahiptirler ve cümleler kurarlar. Yalnız, bunları anlamla ilişkilendiremezler. Dil, sesleri veya işaretleri anlamla bağdaştıran bir sistemdir. Dolayısıyla, bu yetenek çocukların da sahip olduğu karmaşık dil bilgisini kavrama becerisine denk değildir.

Ancak daha önce de belirtildiği gibi, kelimeleri ve anlamlarını bilmek bir dili anlamak için yeterli değildir. Dil bilgisi olmadan anlaşılabilir bir cümle oluşturamazsınız. Öyleyse buradan bir soru akla geliyor: Dil bilgisi nedir? Dil bilgisi, insanların bir dilin kurallarına dair bildikleridir. Dil bilgisi ve zihinsel sözlük bir insanın dilsel yeterliliğini temsil eder. Dil bilgisel kurallara uyan veya uymayan kelimeler ve cümleler, zihinsel dil bilgisi prensiplerine göre belirlenir. Dilsel anlamda diğerlerinden daha üstün olan bir lisan yoktur. Her dil bilgisi eşit derecede karmaşık ve mantıklıdır, ayrıca düşüncelerimizi ifade etmemiz için sınırsız seçenek sunabilir.

Dil bilgisinin birkaç çeşidi vardır. Betimleyici gramerler, konuşanın bilinçaltındaki dil bilgisidir. Bunlar dilin kurallarını öğretmez, bilinen prensipleri tasvir eder. Kuralcı dil bilgisi, gramerinizin nasıl olması gerektiğiyle ilgili ilkeler belirler. Kurallar veya öğretimsel dil bilgisi yazılıdır ve yabancı dilleri insanlara öğretmek için bunlardan yararlanırlar.

Yukarıda başka bir soru daha vardı: Dil bilimi nedir? Dil bilim, insan iletişim sistemine dair dil incelemesidir. Dilin formu, anlamı ve bir bağlam içindeki dil olmak üzere üç temel kategoriye ayrılır. Dilin formu, bir dilin kurallarını (dil bilgisine benzerdir) inceler, ayrıca morfolojiyi ve fonolojiyi kapsar. Dilin anlamı, mantıksal yapılarla anlamı iletmek, işlemek ve saptamak için kullanılan gerçek dünya kaynaklarıyla ilgilenir. Ayrıca bir ifadenin birden fazla yorumu olabileceği manasına gelen belirsizliği gidermek için de dilin anlamı kategorisinden faydalanılır.

Bağlam içindeki dil, bir dili etkileyen unsurları inceler. Bu faktörler siyasi, kültürel, sosyal ve tarihi olabilir. Bu kategori, evrimsel dil bilim (dillerin kökenleri ve gelişimleri ile ilgili konuları araştırır), tarihsel dil bilim (dil değişikliklerine değinir), toplum dil bilim (dilsel çeşitlilik ve sosyal yapılar arasındaki ilişkiyi inceler), psikodilbilim (dilin zihindeki gösterimiyle ve işleviyle ilgilenir), nörolinguistik (beyinde işleyen dili irdeler), dil edinimi (çocukların veya yetişkinlerin dili nasıl edindiğini araştırır) ve söylem analizi (metinlerin ve konuşmaların yapısını içerir) gibi bazı farklı çalışmaları kapsar.

Özetlemek gerekirse, dil ve dil bilim o kadar geniş kapsamlı çalışma alanlarıdır ki neyi bildiğinizden emin olabilirsiniz fakat her şeyi bildiğinizi söyleyemezsiniz. Devamlı yeni sorular ve teoriler belirmektedir. İnsanların daima araştırmayı istediği yeni şeyler vardır.

Çeviren: Erva Aksoy

Düzenleyen: Ruhan Çoban

Kaynak: Grades Fixer

Leave a comment