Diğer yayınlar

1990’dan bu yana Bulgaristan’da iki dilden yayıncılık yapılmıştır. Ekonomik güvencenin temeline bağlı kalarak farklı bir zaman dilimi içerisinde hayatta kalmayı başarabilmiştir. Güncel kültürel konular haftalık olarak “Güven” yayıncılığı tarafından yayınlanmıştır. Bu tür çevirilerde göreceli olarak sürekli ilgi gören özelleştirilmiş yayınlar tarafından sunulan Türk edebiyatı çevirileri, güncel çeviri çalışmalarının konusundan daha önemli olması kuşkusuzdur. Çoğunlukla Çağdaş Türk Edebiyatı hakkında birçok bilgiye yer veren “Edebi Forum” “Edebi Gazete” ve çeşitli dergiler haftalık olarak çıkmaktadır. Kaynakçada ayrıntılı bir açıklamaya yer verilmiştir fakat “Ah, Maria” dergisine de dikkat etmemiz gerekebilir, çünkü 1996 yılındaki dergi sayfalarına bakıldığında ilk olarak Orhan Pamuk’un eserleri Bulgarca olarak yayımlanmıştır. “Balkanlardaki Edebiyat Patlaması” adlı özel sayılı dergisiyle Türk Dili ve Edebiyatına sunulan en kapsamlı çalışmalardan biridir. Yeni Türk Şiiri ve düzyazısı “Balkan Edebiyatı” dergisinin 1 numaralı sloganıdır. Türk yazarların sporadik çevirileri, “Alev”, “Çember”, “Antimovskiy Han”, “Panorama”, “Prostory”, dergilerinde yer almaktadır. Çevirmenlerin, çeşitli internet sitelerinde ve hatta kişisel bloglarında Türk edebiyatına çeviri yapan (özellikle de Çağdaş Türk E.) tercümanları bulmaları için arayıp ulaşabileceği ve yoğun bir ilgiyle karşılaşan alandır. Burada ilk olarak, www.litclub.com,www.public-republic.com gibi akademik edebiyat sitelerine de değinmeliyiz. Ayrıca sanal ortamda genç şair Pavlina Kanalieva’nın Türk edebiyatına gösterdiği ilgi büyük bir izlenim ve etki yaratmıştır. Basım yapan ve elektronik medya üzerinden yayınlanan metinleri takip ederek seçen ve kişisel blogu olan “pafka.blog” da her zaman mümkün olabildiğince çevirmenin adını doğru bir şekilde yer vermektedir.

Diğer dillerden Türkçeye yapılan çeviriler, çeviri blog tarafından yayınlanmaktadır. Örneğin, Orhan Veli Kanık’ın yaptığı çeviri Yeni Edebiyat alanında yer alır bu da baskıdan anlaşılmaktadır. Görünüşe bakılırsa, bu tür yayınların bir kısmı, yapılan benzer çalışmaların hazırlanmasında yardımcı olmakla kalmayıp, boşlukları tamamlamak gibi ayrı bir verimliliği de bulunmaktadır. Doğu Edebiyatının farklı yönlerini aktaran bütün derlemeler ve Türkçeden yapılan çeviriler bu bölümde vurgulanacaktır. Doğu dilinin kültür merkezi olan Sofya Üniversitesi Aziz Kliment’nin öğretim görevlileri ve öğrencileri tarafından yayınlanmıştır. Türk yazarlarının ve çevirmenlerinin ayrıntılı bir açıklaması ekli kaynakçada yer almaktadır. Burada çevirmen katılımcıların, akademik açıdan ve çeviri konularına ilişkin derlemeleri hazırlama yöntemlerine yönelik özel bir önlem alması gerektiği belirlenecektir.

BULGARCADAN TÜRKÇEYE ÇEVRİLMİŞ ESER KATALOGLARI

Türkçeden Bulgarcaya ve Bulgarcadan Türkçeye yapılan çeviriler karşılaştırıldığında, sayısı 40’tan daha azdır. Bunun nedeni, Bulgaristan’daki kurumsal düzeydeki (Kültür Bakanlığı ve Özel Vakıflar vb.) kurumlar tarafından yeterli maddi desteği bulunmaması ve ayrıca Bulgar kültürünün Türkiye’de yeterince tanıtılmamasıdır. Türk yayıncılarının, Bulgaristan edebiyatına olan ilgisi Uluslararası Kitap Fuarında ve yazar buluşmalarının yanı sıra çevirmenlerin kişisel uğraşları sonucunda da çoğu zaman ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte 1990-2010 dönemine ait Bulgarcaya yapılan çevirilerin bir kısmı Türkiye’de yayınlanmıştır.  O dönemde yapılan bu çeviriler Bulgaristan’da unutulması kulağa pek hoş gelmemektedir. Komünizmin çökmesiyle, sosyalist dönemden geriye kalan Bulgar edebiyatında kullanılan kelimelerin hâlâ büyük bir kitlesi vardır, bunların arasında “kapitalizmin” bir parçası olarak görülen Türkiye de yer almaktadır.

Ne Mitka Gırbçeva’nın 1990 yılında çıkan 18. baskısını ne de Georgi Karaslavov’un “Partizan” adlı eserinin 11. baskısının “Halk Adına” yayımlandığını günümüz kuşağı bilmemektedir. Efsanevi komünist lider Georgi Dimitrov’un cesedi yedi yıl sonra mezarından çıkartılarak yakılmıştır ve bundan iki yıl önce de mezarı “karanlık” geçmişi hatırlatmamak için resmî olarak kayıtlardan kaldırılmıştır. Georgi Dimitrov’un “İşçi Sınıfının Evladı” adlı eseri, Kamen Kalçef tarafından çevrilmiştir ve Burhan Arpad tarafından da ilk baskısı yayımlanmıştır. Burhan Arpad, aynı zamanda 1990’larda iki kez yayımlanan Dimitar Dimov’un “Tütün” adlı ölümsüz eserinin de yorumcusudur. 10. Baskısını 1991’de ve 11. Baskısını ise, 1998’de yayımlanmıştır.

En ünlü “Klasik” Bulgar şairi olan Nikola Vaptsarov ve öykücüler Elin Pelin, Chudomir, Yordan Yavkov (“Tekerlerin Şarkısı” Saliha Yaşar’ın özel imajıyla görüntü hâline gelmiştir.) ve en çok yayımlanan Yordan Radiçkov’dur.

İvan Rodoev, Stanislav Stratiev, Stefan Tsonev ve Hristo Boyçev’in oyunları sadece okunarak popülerlik kazanmamıştır.  “Mucize”, “Roma Hamamı”, Jeanne D’ Arc’nin “Öteki Ölüm”, Albayı’ın Karısı” ve “Titanik Orkestrası” gibi Çağdaş Bulgar dramatisinin Türk kitlesi tarafından tartışma konusu olmuştur.

Elbette! Çocuklar Unutulmaz: Bulgar çocukların sevdiği roman ve aynı zamanda Elin Pelin’ e ait olan “Jan Bibia: Bir Yumurcağın İnanılmaz Maceraları” 1996’da “Evrensel” yayınevinde yayınlanmıştır. Burada Angel Karaliyçev’in “Küçük İzo Mizo” eserine de değinilmelidir. (1999). Sosyalist dönemdeki Bulgar nüfusunun büyük bir kısmı Türk kökenlilerden oluşmaktadır ve bu nedenden dolayı Bulgarcadan Türkçeye çeviri yapma geleneği hala etkindir. Geçtiğimiz 20 yıl boyunca, “45 Janet”- Bulgar Yayınevinin Bulgaristan’daki Bulgar yazarların hayata geçirdiği yalnızca tek projedir. “Manevi Kapı” adlı projenin temelinde Prof. Vera Mutafiçieva ve yayıncı sahibi Bojana Apostolova inisiyatifte bulunmuştur. İki yıl içerisinde (2005-2006), İstanbul’daki kitap fuarında Bulgar edebiyatının reklamını yapan yayınevi aracılığıyla beş kitap yayımlandı. (2006): Anton Baev’in “Kadınlar ve Gezenler” öykü koleksiyonculuğuyla ve Hristo Karastoyonev’un “Kocama Eş Arıyorum” eserinin çevirisi; Hüseyin Mevsim, “Bulgar’a ve Bizans’a Dair Bir Kitap” Petır Mutafiçev’e ait olan eserdir. (Çv. Dr. Aziz Nazmi Şakir Taş). 10 Bulgar Kadın şair antolojisinin (Bojana Apostolova, Ekaterina Losifova, Kristin Dimitrova, Malina Tomova, Mialena Nikolçina, Mirela İvanova, Nadejda Badulova, Silviya Çoleva, Sofiya Hestrova, Valentina Radinska) yeniden çeviren; Hüseyin Mevsim ve Vera Mutafçieva’nın tarihî romanlardan biri olan “Ben, Anna Komnene” Çevirisi: Sabriye Ahmedova’dır. Tüm bu girişimler finansal başarı getirmese de bu yayıncılık kurumu Türk Kültür ve Turizm Bakanlığının sempatisini kazanmıştır. Son birkaç yılda Türkçe’den yapılan çeviriler “Janet 45” yayınevinin projesini istikrarlı bir şekilde desteklemektedir.

Çeviri listesinde yer alan bazı Bulgar oyunların kâğıt üzerinde kalmamakla beraberinde oyunların sahnede oynanarak büyük bir izlenim yaratmıştır.

Bulgarcadan Türkçeye veya diğer bir şekilde çeviri yapan ve en çok faaliyet gösteren çeviri uzmanlarımız: Hüseyin Mevsim, Kadriye Cesur ve Hasine Şen gibi isimler yerel gazetelerde ve dergilerde Bulgarca şiirleri yayınlanmaktadır.

2001 yılında, Ankara Üniversitesi Bulgar Dili ve Edebiyatı Bölümü, 12 Bulgar yazarın eserlerini içeren “Çağdaş Bulgar Edebiyatı Öykü Seçkisi” antolojisini yayımlamıştır. (Elin Pelin, Dimitır Talev, Yordan Yovkov, Nikolay Haytov, Angel Karaliçev, Georgi Rayçev, Emiliyan Stanev ve Yordan Radiçkov.)

Çağdaş Bulgar romanları Türkçe öğretmenleri için sadece birkaç başlıkla sunulmaktadır. Alek Popov’un eserleri “Bulgar Kondüktör” ve “Köpekler Alçaktan Uçar”, Georgi Gospodinov’un eseri ise, “Doğal Roman” (ayrıca üçünün de çevirmeni; Hasine Şen), Victor Paskov, “A ballad for Georg Henrg” (Çv. Hüseyin Mevsim).

Bulgarcadan Türkçeye çevrilen eserlerin bibliyografisi (çevirmenler, italik yazı ile konu başlıkları ise, tırnak içinde belirtilmiştir.)

Çevirmen: Emre Karataş

Düzenleyen: Yaren Kardelen Budun

Leave a comment