Dehşet Yönetim Kuramı

Dehşet Yönetim Kuramı

Hemen hemen herkes ölümden korkar. Bu korkunun insan düşüncesini ve davranışını nasıl etkilediği, Dehşet Yönetim Kuramı (DYK) araştırmasının odak noktasıdır. Dehşet Yönetim Kuramı’na göre ölüm kaygısı, insanların; özsaygısını, değerliliğini ve sürdürülebilirliğini koruyarak anlamlı bir dünyada önemli bir rol oynadıklarını inanmalarını sağlayan bir dünya görüşü oluşturur. Bu görüşlerin bazıları sorunlara neden olabilir.

DYK­’ye göre, insanların ölüm tarafından silinmeye mahkûm olan önemsiz bir hayat yaşama korkusundan kendilerini uzaklaştırmaları gerekiyor. Bu korkuyu ele almanın yolu bireyin, önemli bir grubun parçası olduğuna dair kendisini ikna etmesidir. Ölüm karşısında kültürel önemi pekiştirme arzusu, genellikle bireyin kendini özdeşleştirdiği grubun diğerlerinden daha üstün olduğu inancına dayanan ön yargıların sergilenmesiyle sonuçlanır. Bu şekilde, insanlar -en azından kendileri için- benlik saygılarını kanıtlamış olurlar.

DYK, bireylerin kaçınılmaz ölümlerinden sonra -sadece sembolik de olsa- bir şekilde kendilerini yaşamaya devam edeceklerine ikna etmek için, kendi kültürel grupları içinde yakın ilişkiler geliştirmeye eğimli olduklarını öne sürer. DYK’nin dayandığı bazı temel çalışmalar tekrarlanamayarak psikoloji alanında eleştirilere yol açsa da çerçeve birçok birey için önem arz etmeye devam ediyor.

Ölüm korkusu

Dehşet Yönetim Kuramı, Jeff Greenberg, Sheldon Solomon ve Tom Pyszczynski tarafından geliştirildi ve 2015’te “The Worm at the Core” adlı kitaplarında geniş bir şekilde ele alındı. Ancak bu kavram, antropolog Ernest Becker’in 1973 tarihli “Ölümün Reddi” adlı kitabında, insan eylemlerinin çoğunluğunun, öncelikle ölümü görmezden gelmek veya ölümden kaçmak için bir araç olarak gerçekleştiğini öne süren teorisi üzerine inşa edilmiştir.

Çoğu psikolog Dehşet Yönetim Kuramını bir tür evrimsel özellik olarak görür. İnsanlar doğal olarak hayatlarını korumak ve gen havuzlarını devam ettirebilmek adına tehlikeli tehditlerin farkına vardılar. Bu farkındalıkla gelen derin varoluşsal kaygı, evrimsel avantajın talihsiz bir yan ürünüdür.

İnsanlar ölümle nasıl başa çıkıyor?

Dehşet Yönetim Kuramına göre, ölümlülüğümüzün farkındalığı bizi korkutuyor ve bir şekilde buna uyum sağlamaya zorluyor. Bazı bireyler bunu düşünmekten tamamıyla kaçınıyor. Bazı bireyler ise enerjilerini kendilerini “ölümsüz” yapabilecek bir miras bırakmaya adıyor. Bu durum kendisini, aile kurma isteğiyle ya da ölümden sonraki yaşama dair artan inanç ile gösterebilir.

Dehşet Yönetim Kuramı’nın faydaları nelerdir?

Ölüm korkusu, güvensizliği, ön yargıyı ve hatta küresel çatışmayı teşvik edebilir. Ancak, DYK’yi geliştiren psikologlar, potansiyel olumlu yönleri de dikkate alıyor. Bireyler, eylemlerinin ölüm korkusundan etkilendiğinin farkında olduğunda, nezaketle hareket etme ve yaşamlarında anlam bulabilmek adına bilinçli ve olumlu adımlar atabiliyor.

Çeviren: Nilay Dişyar

Düzenleyen: Oğuzcan Balyemez

Kaynak: Psychology Today

Leave a comment