Çeviride kaybolan erotik şarkılar

Çeviride kaybolan erotik şarkılar

Jane Birkin and Serge Gainsbourg (Credit: Alamy)

Cath Pound, birçok müzisyenin Fransız efsanesi Serge Gainsbourg’un şarkılarını yorumlamaya çalıştığını fakat kimsenin bunu, Gainsbourg’un sevgilisi ve ilham perisi olan Jane Birkin’den daha iyi yapamadığını söylüyor.

Serge Gainsbourg 1991’de öldüğünde, Fransa’nın o zamanki cumhurbaşkanı François Mitterrand onu, “Baudelaire’imiz, Apollinaire’imiz” ve “şarkıyı sanat seviyesine yükselten” adam olarak anarak vefatının yasını tuttu. Gainsbourg, 50 yıla yayılan kariyerinde şanson, mambo ve yé yé müziğinden roka, reggae ve elektronikaya kadar her şeyi; kâh derin kâh esprili veya kışkırtıcı, zaman zaman tamamen müstehcen şarkı sözleriyle birlikte ele aldı. Sık sık şarkı sözlerine iki hatta bazen üç anlam verecek ustaca kelime oyunları kullanan şarkıcının besteleri tamamen özgün ve benzersiz bir şekilde zamanın dışında kalır.

1990’lardan beri büyüyen bir kültü olmasına rağmen İngilizce konuşan izleyicileri arasında daha yaygın olarak takdir edilmiyor olması, belki de Mort Shuman ve Scott Walker’ın Jacques Brel için yaptıkları gibi, kendi başlarına çarpıcı versiyonlar yaratan olağanüstü çeviriler ve performanslarla çalışmalarına bir giriş noktası sunma işini Gainsbourg için yapacak kimsenin olmamasından kaynaklanıyor.

Nick Cave’in eski partneri Mick Harvey’in devam eden projesi açıkça hayranlık ve saygıdan doğmuş ancak karbon kopya aranjmanlarına gerçek çeviriler sağlama konusundaki ısrarı tatsız taklitlerden başka bir şey sunmuyor ve sadece asıl parçaların eşsizliğini vurgulamaya yarıyor.

Şarkıları çok sayıda sanatçı tarafından yeniden yorumlanmış olan kendi ülkesinde bile, kimse Gainsbourg’un şarkılarını kendi şarkıları haline getirememiştir.

Gainsbourg’s former lover Jane Birkin wants to bring his work to new audiences (Credit: Alamy)

Gainsbourg’un eski sevgilisi Jane Birkin, onun eserlerini yeni dinleyicilere ulaştırmak istiyor. (Görsel kaynak: Alamy)

Yaklaşan tek kişi, eşsiz bağlantısı ona şarkıları tamamen orijinal bir şekilde yeniden yorumlama güvenini veren, Gainsbourg’un ilham perisi ve sevgilisi Jane Birkin’dir. Birkin, öncelikle 2002 albümü Arabesque’de Gainsbourg şarkılarının hoş bir şekilde Arap ezgileriyle yorumlanmış versiyonlarını seslendirmiştir ve şimdi de Gainsbourg’un klasik ilham kaynaklarından esinlenerek şarkılarını Le Symphonique kaydında bir senfoni orkestrasının desteğiyle seslendirmektedir.

Birkin’in BBC Culture’a şöyle açıklamıştır: “Serge, genellikle sevdiği insanlar için Chopin veya Brahms gibi klasik müzikler kullanırdı. Kendisi harika bir yazma yeteneğine sahip olmasına rağmen bize en iyisini vermek istedi.” Büyüleyici ve kendini küçümseyen bir şekilde, bunun biraz iddialı görünebileceğinden veya çok güçlü bir sesi olmadığı için orkestranın sesini kısmak zorunda kalabileceğinden endişe duyduğunu, ancak aslında sonuçların harikulade olduğunu ve sadece Gainsbourg’un kendi müziğine değil, aynı zamanda Birkin ve aktris Isabelle Adjani için yazdığı şarkılara da yeni bir hayat verdiğini söylüyor.

Upon Gainsbourg’s death, then-president François Mitterrand mourned the loss of “our Baudelaire, our Apollinaire” (Credit: Alamy)

Gainsbourg’un ölümü üzerine dönemin Cumhurbaşkanı François Mitterrand, “Bizim Baudelaire’imiz, Apollinaire’imiz”in yasını tuttu. (Görsel kaynak: Alamy)

Birkin’in, onun müziğini yorumlamak için yeni yollar bulma arzusu ona duyduğu minnettarlıktan kaynaklanıyor. “Ona borçlu olduğumu biliyordum. Eğer onu dünyanın her yerine götürebilseydim ve insanların onun nasıl olağanüstü bir yazar olduğunu anlamalarını sağlayabilseydim, o zaman bana verdiğinin birazını geri verebilirdim.” diyor.

Bununla birlikte, onun eserlerini yeni dinleyicilere ulaştırma isteğinin, anlama eksikliği nedeniyle aksadığının farkında. “Fransa’da yaşamıyorsanız, onun şiirlerinin güzelliğini tam olarak anladığındanız emin değilim. Variations sur Marilou görebileceğiniz en erotik şiirdir. Ama anlaşıldığını sanmıyorum.”

Gainsbourg’un kendisi, şarkılarının İngilizce versiyonlarının daha fazla tanınırlık getirebileceğini her zaman biliyordu ve bu versiyonların olmaması onu hayal kırıklığına uğrattı. Neden Aznavour’un eserlerine yaptıkları gibi onun müziğini kullanmadıklarını ve yeniden yorumlamadıklarını anlamadı.

Gainsbourg and Birkin recorded the famous album, Je t’aime… moi non plus in 1969 (Credit: Alamy)

Gainsbourg ve Birkin, 1969’da “Je t’aime… moi non plus” adlı ünlü albümü kaydettiler. (Görsel kaynak: Alamy)

Birkin, Mick Harvey’in yorumlarını duymuş ama kibarca ilgisiz kalmayı seçmiş. “Evet, ama onlar en basit şarkılar. Zaten çok fazla İngilizce deyim olan şarkılar, bu yüzden bir şekilde tercüme edebilirsiniz.” Her ne kadar “İnsanların bu kadar özgün birinin eserlerinin aslına sadık kalmayan tercümeler yapmaları çok zor” diye itiraf etse de birden fazla anlamı olan şarkıları çevirmenin zorluğunun da bilincinde. “En basit şarkılardan biri olan Fuir le Bonheur’u çevirmeyi denedim. Kolay değil.”

Jane Birkin’in geçmişte Stephen Sondheim’a ulaşmaya çalıştı. “Sofistike olduğunu düşündüm ama ne yazık ki hiç yanıt vermedi. Belki de mektubu hiç almamıştır.” diyip düşüncelere dalıyor. “Mektubu ona nasıl göndereceğimi bilmiyordum. New York’ta onun müzikalini izlediğim bir yere gönderdim.”

An obvious choice to interpret Gainsbourg would be Jarvis Cocker, a fan of the French artist (Credit: Alamy)

Gainsbourg’u yorumlamak için bariz bir seçim, Fransız sanatçının hayranı olan Jarvis Cocker olacaktır. (Görsel kaynak: Alamy)

Kardeşi Andrew’in önerisi üzerine, şimdi ikili çeviri yapmak için bir İngiliz üniversitesiyle konuşmayı düşünüyor: “Biri kafiyeli, diğeri anlamı olan.”

Ucuz Kurgular

Bu cazip bir olasılık ve eğer sonuç gelirse, şarkıları seslendirmek için birçoklarına göre bariz olan seçim, çevirinin zorluğunu kesinlikle takdir eden ve Gainsbourg’un büyük bir hayranı olan Jarvis Cocker olacaktır. Mösyö Gainsbourg derleme albümünde yer alan I Just Came to Tell You I’m Going’ şarkısının İngilizce versiyonuna taze ama içten bir şeyler getirme yeteneği, “İngilizce bile değildi” diye düşündüğü bir versiyon gönderildikten sonra, şarkıyı kendisinin çevirme ısrarı ile küçük bir kısmına yardımcı oldu.

BBC Culture’a verdiği demeçte “Eğer buradaysam, size gitmem gerektiğini söylemek veya ona benzer bir şey içindir” diyor. “Ve benim saçma Fransızcamla bile kesinlikle “I Just Came to Tell You I’m Going” (Sadece gideceğimi söylemeye geldim.) demenin daha iyi olacağını düşündüm.”

Mütevazı bir şekilde, büyük bir hayranı olduğu ve projenin bir parçası olmak istediği için bunun “bencilce bir şey” olduğunu iddia ediyor ve ekliyor: “Fakat bana verilen çeviriyi söyleyemedim ve tatmin olamadım. Eğer bir şarkı söyleyeceksen, içine biraz kendinden koyabilmelisin.”

Birkaç yıl önce Barbican’daki Melody Nelson’a hürmet konserinde tekrar denedi, ancak onun veciz sözlü kelime sunumu müziğin ambiyansına mükemmel bir şekilde uymasına rağmen sonuçtan memnun olmadığını söyledi.

Birkin says of Gainsbourg, “It’s very difficult for people to be unfaithful to someone who’s so original” (Credit: Alamy)

Birkin, Gainsbourg için “İnsanların bu kadar orijinal birine sadakatsiz olması çok zor” diyor (Görsel Kaynak: Alamy)

Daha fazla performans sergilemek isteyip istemediği sorulduğunda, cevap vermeden önce bir süre düşünüp şöyle demiş: “Onları biraz daha anlamam gerekir. Bilmiyorum. Şimdi bana bundan bahsedince ‘evet, belki de bu iyi bir fikirdir’ diye düşünüyorum.” Birkin’in niyetini duymak konusuna merak duyuyor, çünkü bir zamanlar Faber’e sözlerin çevirisini yaptırmaya çalışıyordu. Belki de onunla konuşmalıyım.” diyip düşüncelere dalıyor. “Bu durum, bunu yapacak doğru kişiyi bulmaya çok bağlı ama bence buna değer.”

Birkin/Cocker iş birliği kesinlikle Saint Etienne’in söz yazarı ve pop uzmanı olan mükemmel Bob Stanley’e hitap eden bir şeydir, fakat o Gainsbourg’un şarkılarını nasıl yorumlayabileceğini gözönüne alırken, özellikle Jean-Claude Vannier’inkiler olmak üzere aranjmanların yekpare doğasını da vurgular. “Eğer onu ortadan kaldırırsan şarkılar kulağa o kadar güçlü gelmez.” Birkin’in albümlerini duymamış olmasına rağmen, onun yaklaşımının takip edilmesi gerektiğine inanıyor. Herhangi bir alternatif versiyonun işe yaraması ve türetilmiş gibi görünmemesi için “eşit prestijde birinin kendi düzenlemelerini yapması gerekir.”

Ayrıca müziğin Galyalı doğasını vurgulamanın büyük bir hata olacağını düşünüyor. “Eğer birisi Fransızlığı bir yorumdan çıkarsaydı, bu işe yarayabilirdi. Nihayetinde, Melody Nelson Sunderlandliydi.”

Cocker’ın, Gainsbourg’un Scott Walker’ı olmaya ikna edilmesi durumunda, sadece onun Mort Shuman’unun bulunması değil aynı zamanda besteleri hakkaniyetli yapmak için büyüleyici bir çağdaş aranjöre de ihtiyaç olacağı açıktır. Umalım da öyle olsunlar, zira Birkin’in dediği gibi, “Serge İngilizce söylense çok gururlanırdı.

Yazar: Cath Pound

Çeviren: Burak Öz

Düzenleyen: Hasan Can Durmaz

Kaynak: BBC

Leave a comment