Köpeklerin yüz ifadeleri ölçümlenebilir ve bunu yapmanın birden çok yolu var.

 

Doktor Lucy Asher’a göre bir köpeğin yüzü aşağıdaki gibi.

Kaynak: Lucy Asher Asher Davranış Laboratuvarı

Elbette, Lucy Asher köpek yüzlerini sizin veya bizim gördüğümüz gibi görebiliyor, ancak onları normalden farklı şekilde görmeyi tercih ediyor. Kıdemli bir araştırma görevlisi ve Newcastle Üniversitesi bünyesinde bulunan Asher Behaviour Laboratuvarı’nın grup lideri olan Asher, köpeklerin yüz ifadeleri üzerine tarafsız bir araştırmaya başladı. Onun araştırma konusu çoğu köpek sever insanın akılındaki soru ile aynı: “Köpeklerin yüz ifadeleri, onların düşüncelerini ve hislerini anlamamızı sağlayabilir mi? Köpeklerin yüz ifadeleri karakterleriyle tutarlılık sergiler mi? Bu ifadeler iletişim için kullanılabilir mi?” Resimdeki nokta ve ok işaretleri bize bu soruların cevapları için yol gösteriyor.

Yukarıdaki nokta ve ok işaretleri aslında alttaki köpek yüzünün bir vektör haritası. Havalimanlarında kullanılan güvenlik sistemine benzer bir yüz tanıma yazılımı kullanarak Asher ve ekibi köpeklerin yüz özellikleri için bir anahtar arıyor ve bunu attıkları bir maille açıklıyorlar. Bu görüntüleme tekniği vektör haritaları üretiyor ve araştırmacıların ‘belirli bir zamanda yüzün hangi kısmı hangi yönde ve ne kadar hareket ediyor’ sorusunun cevabını bir görsel üzerinde canlandırmasını sağlıyor.

Credit: Lucy Asher Asher Davranış Laboratuvarı

Vektör haritaları soyut sanat yapmak niyetiyle veya benim düşündüğüm gibi vektör haritalarının satışını içeren bir yan projeyle kar etmek için kullanılmıyor. Bunun yerine Asher ve ekibi farklı köpeklerin vektör haritalarını karşılaştırarak köpekler arasında hangi yüz hareketlerinin paylaşıldığını görmeyi hedefliyorlar.

Asher şu fikri öneriyor: “Eğer farklı köpek yüzleri aynı türden koordine edilmiş hareketleri yapıyorsa, köpeklerin yüz ifadelerini tanımlamaya başlayabiliriz. Varsayımda bulunduğumuz yüz ifadeleri doğrudan iletişim için ve/veya duygusal durumlarla ilintili olarak kullanılabilir. Farklı yüz ifadelerinin oluştuğu durum incelenerek, yüz ifadelerinin köpekler tarafından nasıl kullanıldığını anlamaya başlayabiliriz. Eğer yüz ifadeleri farklı duygusal durumlarla ilgiliyse, o zaman biz bu bilgiyi köpeklerin dünyasına açılan bir pencere olarak kullanabiliriz.”

Asher’ın duygular üzerindeki incelemeye dışarıdan yaklaşımı, uzun zaman öncesine özellikle de insanlar üzerine araştırmalara kadar gidiyor. 1969 yılında, anatomi uzmanı Carl Herman Hjortsjö yüz kas gruplarının kasılmasının altında yatan sebebin insanların duygusal ifadeleri olduğunu söyledi ve insan yüzündeki 23 farklı hareket birimi üzerine çalışmalarda bulundu.

Daha sonrasında, Paul Ekman ve Wallace Friesen, Hjortsjö’nun çalışmasını, şu anda yüz hareket kodlama sistemi olarak bildiğimiz (FACS), yüzdeki dinamik kasların hareketinin karşılık geldiği duyguyu görüntüleyen bir sistem olarak geliştirdiler. Televizyon şovlarının bile ‘yüz bütün ifade türlerini barındırır’ fikrini sermayeleştirmekte olduğunu görüyoruz. Örneğin, Lie To Me (Bana Yalan Söyle), Tim Roth’un harika bir oyunculuk örneği göstererek sahte bir araştırma görevlisini canlandırdığı, Ekman’ın araştırmalarından yola çıkan ve Ekman’ın bilimsel danışmanlığını yaptığı bir dizi. Ayrıca zaman öldürücü bir şey arıyorsanız, insan yüzündeki ana hareket birimlerinin yanı sıra farklı duygulara da katkıda bulunan eylem birimlerini anlatan ve şaşırtıcı derecede bağımlılık yaratan bir FACS görsel rehberi edinebilirsiniz. Benim favori eylem birimi kombinasyonum 9+15+16.

İnsan yüzü hareket kodlama sistemi sadece bir başlangıçtı. Portsmouth Üniversitesi Psikoloji Bölümü kediler, köpekler ve maymun türleri için söz konusu türlerin yüz anatomisine dayanan çalışmaları da listeliyor. FACS programları, DogFACS sitesinde de belirtildiği gibi duyguların kendiliğinden tespit edilemeyeceğini söylüyor. Bunun yerine her FACS programı kullanıcısının hareket birimlerinin karşılık geldiği yüzdeki kas hareketlerini çalışmasını ve bu hareketleri öğrenmesi gerektiğini vurguluyor. Kullanıcılar yeterliliklerini gösterdikten ve sertifikalandırıldıktan sonra, sistemi; köpeklerdeki iletişim olgusunu ve duygularından hareketle köpeklerin yüz ifadelerini analiz etmek için kullanabilirler.

Kaynak: Waller et al. 2013 Figure 1

FACS, kedi ve köpek davranışlarının bilişsel olarak belirlenmesinde ve bu hayvanların refah seviyelerinin artırılmasında ön plana çıkıyor. DogFACS kullanarak Portsmouth Üniversitesi’nden Bridget Waller ve çalışma arkadaşları barınakta daha uzun süre vakit geçiren köpeklerde barınakta daha az süre geçiren köpeklere nispeten kaşların iç tarafının yükselmesi -kodlama sistemindeki AU101 kodunu temsil ediyor- şeklinde bir yüz hareketi gözlemlediler. Bu özel yüz hareketi ‘sevimlilik’ veya ‘üzüntü’ olarak algılanabilir ve bu ifadeyi gösteren bir köpek bir insan tarafından sahiplenilmesini sağlayabilir. Benim düşünceme göre yavru köpek gözleri insan kalbini eritiyor.

Valerie Benett ve çalışma arkadaşlarının CatFACS kullanarak yaptıkları yeni bir çalışmada kedilerde göz kırpma veya yarım göz kırpmanın korkuyla ilgili olduğu gösterildi. Tıslamak, burun yalamak, çenenin düşmesi, üst dudağın yükselmesi, burnun kırışması, alt dudak depresyonu, dudakların ayrılması, ağzın gerilmesi ve dil gösterme gibi yüz hareketlerinin kedilerin yaşadığı hayal kırıklarıyla ilintili olduğu da bulundu. Hatırda tutulması gerekilen gerçek: Kedilerin yüz ifadelerinden yoksun olduğu şakasının bırakılması gerekli. Onların da yüz ifadeleri var ve bu yüz ifadeleri izlenmeye değer.

Asher, bizim bütün elektronik çipleri FACS programları içine dahil etmememiz gerektiğini belirtiyor. Asher’ın söylediğine göre her yeni tür için FACS programları geliştirmek uzun, emek isteyen bir süreç ve ayrıca her yeni tür için FACS sistemini kodlamayı öğrenmek zaman alıcı. Biz ayrıca kendi algılarımızla da sınırlıyız: “Biz insanlar olarak kendi yüz hareketlerimize benzer yüz hareketlerini tanımlamaya meyilliyiz ve bu yüzden bir kişinin bir türün özel bir yüz hareketini kaçırması- eğer varsa- gayet muhtemel. Ayrıca biz insanlar, asimetri gibi yüzün zor algılanan hareketlerini de kaçırmaya yatkınız.

Bu durum bizi nokta-ok tekniği demeyi sevdiğim tekniğe geri götürüyor. Asher, “Sensör teknolojilerine ve matematiksel modellere göre yüz hareketlerini doğrudan ölçümleyebiliriz. Bu bizim yüz ifadelerini belirlemede insanlara bağımlı olmadığımız anlamına geliyor. Zor algılanan ve çok uç yüz hareketleri belirlenebilir ve bunların görüldüğü bağlam not edilebilir.” Asher, bir köpeğin korkmakta, acı çekmekte ve hatta öfkesini göstermeye yakın olduğuna dair bir kavrayış oluşturabileceğimiz algoritmalar üreten bir program tahayyül ediyor.

FACS ve nokta-ok tekniği şüphesiz ki birbirlerinin tamamlayıcısı durumundalar. Asher, “DogFACS bulunduğu müddetçe, FACS yaklaşımının vektörel haritalama metoduyla birleşince hangi ekstra bilgileri bize verdiğini kontrol edebiliriz.” şeklinde konuşmasını sürdürüyor.

Sensör teknolojileri ve matematiksel modellerin korkmuş köpek yüzleriyle nasıl uyuştuğunu görmek benim için özellikle ilginç oldu. İnsanların artan müdahaleleri ve yapay seçilim neticesinde, köpek yüzleri birbirlerine benzer hale geldi ve son zamanlardaki araştırmalar, buna bağlı olarak değişken ve belirgin köpek yüzlerinde odaklanıyor. Örnek olarak yeni bir araştırmada Mal isimli Belgian Malinois türündeki bir köpeğin yüz ifadeleri kullanıldı. Kafatası veya burun ölçülerinin FACS kodlamada ya da vektörel haritalama metodunda farklılık oluşturup oluşturmayacağı sorgulandı. “Aynı bilgiler köpek yüzlerindeki katlı iri deriden karşılaştırma yoluyla net bir biçimde derlenebilir mi” sorusu da bu çalışmanın konularından biri oldu.

Köpeklerin yüz ifadeleri üzerine çalışmalar devam ediyor, fakat yine de bir köpeğin yüzündeki ifade söz konusu olduğunda tamamen belirsizlikte değiliz. Uygulamalı hayvan davranışları uzmanları köpeklerin yüz ve vücut ifadelerindeki farklar konusuna eğiliyor. Köpek davranışlarının tarafsız olarak nasıl gözlemlenebileceğini öğrenmek isteyenler Heather Mohan-Gibbons’ın köpek beden dili (Canine Body Language) gibi ASPCApro kaynaklarının keyfine varabilir. İnternet üzerinden köpeklerin beden dilleriyle ilgili yararlı seminerlere ve bildirilere ulaşılabilir.

         Kaynaklar:

 

Yazar: Julie Hecht         

Çevirmen: Taha İrfan Çağdaş

Kaynak: https://blogs.scientificamerican.com/dog-spies/studies-find-much-to-measure-in-dog-faces/