Bakteriler uzayda yaşayabilir mi?

Bakteriler uzayda yaşayabilir mi?

Yaklaşık 4 milyar yıl önce ilkel çorba içindeki ilk hücrelerin ortaya çıkışıyla oluşan dünyadaki yaşamın kökeni, gizemini korumaktadır. Bilim camiasında dolaşan çok fazla teori ve tartışma var olsa da buna hâlâ eksiksiz bir cevap verememekteyiz. Şimdiyse, Frontiers’in Microbiology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışması bu konuya ışık tutabilir.

Tokyo Eczacılık ve Yaşam Bilimleri Üniversitesi profesörü ve Tanpopo uzay misyonunun baş araştırmacısı Dr. Akihiko Yamagishi, ‘’Kimileri hayatın, çok nadir ve bütün kâinatta yalnızca bir kere gerçekleştiğini düşünürken kimileri de elverişli her gezegende var olabileceğini düşünüyor. Eğer panspermia teorisi mümkünse, yaşam şu zamana kadar sandığımızdan çok daha fazla kez var olmuş olmalıdır.’’ demektedir. 

Panspermia, sporlar gibi mikroskobik canlıların uzay boşluğunda yaşamayı sürdürebileceğini ve gezegenler arası geçiş sağlayıp dünyaya yaşam tohumlarını ektiğinden bahseden bir teoridir. Teori tartışmaya açıktır ve şu ana kadar bilimsel yayınlara bu teorinin doğruluğunu kanıtlayacak ikna edici bir kanıt sunulmamıştır.

Japon Tanpopo misyonunun bir parçası olarak, Yamagishi ve ekibi Deinococcus denilen radyasyona dayanıklı bakterilerin uzayda hayatta kalma yeteneğini Uluslararası Uzay İstasyonu’nun dışına, kurutulmuş bakteri agregaları (ufalanmış kaya, taş parçacıkları) yerleştirerek test etmiştir.

Deinococcus, karbon bazlı yaşam için imkânsız olabilecek koşullarda gelişmeyi başarabilen ekstremofil bir bakteridir. İsmi tam olarak ‘’radyasyona karşı koyan tuhaf böğürtlen’’ anlamına gelir ve soğukta, dehidrasyonda, boşlukta ve asitlerde yaşamını sürdürebilmesine ek olarak bilinene göre radyasyona en dirençli bakterilerdendir -bir insanı öldürebilecek radyasyonun 3000 katından fazlasında hayatta kalabilir- hatta bu konuda Guinness Rekorlar Kitabı’na girmişliği dahi vardır. Bilim insanları, Deinococcus’un toksik atıkları temizlemede ve şu anki çalışmada olduğu gibi ekstrem koşullarda hayatta kalma becerisini test etmekte faydalı olabileceğine inanmaktadır.

Tanpopo misyonu fikri, 2018’de Yamagashi ve ekibi yukarı atmosferde mikroorganizma araştırması yaparken, Dünya yüzeyinin 12 km üzerinde yüzen Deinococcal bakterisini bulduklarında ortaya çıktı. Ve bu olay şu soruyu tetikledi: Bu bakteri, panspermia teorisini destekleyecek kadar uzun süre uzayda yaşıyor olabilir mi?

Hipotezi test etmek için ekip, farklı kalınlıklardaki bakteri örneklerini uzay istasyonu içindekilerle birlikte, Dünya’da tutulan kontrol numuneleriyle karşılaştırmak üzere bir ila üç yıl boyunca uzayın zorlu koşullarına maruz bıraktı.

Ekip, pelet kalınlığı 0.5 mm veya daha büyük olan hücrelerin yeryüzündeki örneklere benzer olarak hayatta kalabildiklerini ve ayrıca Dünya yüzeyindeki bakteriler ölürken, aslında koloninin hayatta kalmasını sağlamak için agrega içinde kalan bakterilere koruyucu bir bariyer oluşturduklarını fark etti.

Uzay istasyonu içindeki bakteri örnekleri şaşırtıcı bir şekilde yeryüzündeki 3 yıllık teşhir örneklerine göre daha az yaşamsal belirti gösterdi. Ekip bunu nemdeki farklılıklara ve diğer bilinmeyen faktörlere bağlıyor. Agregaları kuru bir şekilde tutamamak oksidatif strese ve hayatta kalma oranlarında farklılığa sebep olabilirdi.

Ekip, ellerindeki verileri kullanarak, bakteri agregalarının alçak dünya yörüngesindeki Uluslararası Uzay İstasyonu üzerinde 15 ile 45 yıl arasında yaşayabileceği fikrindedir ve bu da onların 1 mm çaplık bir bakteri kolonisinin potansiyel olarak sekiz yıl boyunca uzay boşluğunda yaşayabileceği kanısına varmalarını sağlamıştır.

‘’Sonuçlar radyasyona dayanıklı Deinococcus bakterilerinin Dünya’dan Mars’a ya da en kısa yörüngede aylar veya yıllar süren seyahatler boyunca hayatta kalabileceğini gösteriyor.’’ diyor Yamagishi. Gelecek projeler için Dünya’dan götürüleceği muhtemel bakterilerle birlikte bu durum Mars’taki yaşama dair yanlış olumlu kanılar oluşmasına sebep olabilir. 

Bu çalışma, litopanspermia teorisine odaklanan yani mikroorganizmaların göktaşlarınca uzayda taşındığını iddia eden son deneylerle birlikte, şu güne kadarki en iyi tahmini sunmaktadır. Agrega formundaki bağımsız bakteri kolonilerinin hayatta kalmaları hakkındaki bu yeni kanıt, ortaya tamamen başka bir terim çıkardı ‘’massapanspermia’’

Yazarlar ‘’Bu sonuçların tümü, mikrobik hücre agregalarının yıllar boyunca gezegenler arası mikroorganizmaların geçiş sahası olma ihtimalini desteklemektedir’’ diye belirtmiştir. ‘’Panspermia teorisinin mümkün olduğunu kanıtlamaya bir adım daha yaklaşmış olsak dahi, mikroorganizma transferi aynı zamanda süreç boyunca bakterilerin hayatta kalmalarının değerlendirilmesi gereken tahliye ve iniş gibi diğer işlemlere de bağlıdır.’’

Yazar: Victoria Corless

Kaynak: Advanced Science News

Çeviren: Aybüke Erbaş

Düzenleyen: Ayça Gürdal

Leave a comment