Anglo-Sakson İngiltere’sinde kadınlar

Anglo-Sakson İngiltere’sinde kadınlar

Statü, kölelik ve güçlü kadın liderler de dahil olmak üzere Anglo-Sakson İngiltere’sinde kadınların değişen rolleri hakkında bilgi edinelim.

5. yüzyılda İngiltere’nin ilk Germen yerleşiminden, 11. yüzyılda gerçekleşen İngiltere’nin Normanlar tarafından fethine kadar Anglo-Sakson toplumu sosyal, ekonomik ve politik açılardan geniş kapsamlı değişimler geçirdi. Bu gelişmelerden bütün kadınlar etkilenmiştir, ancak kraliçelerin, başrahibelerin ve diğer aydınların da bu değişimin parçaları olabileceği görülmüştür.

Anglo-Sakson kadınları mücevherlerin, mücevherlerle süslenmiş İncil kitaplarının sahipleriydi ve İngilizce yazılmış bilinen en eski şiirlere ve Latince yazılmış en karmaşık şiirlerin bazılarına sahiplik ettiler. Çeşitli zamanlarda kadınlar, Beowulf el yazmasının bir parçası olan Judith örneğinde olduğu gibi epik edebiyatın, Anglo-Sakson Kroniği örneğinde görüldüğü üzere öykülerin ve başka bir örnekte de politik bir biyografinin konusuydu. Köleler gibi toplumun en alt tabakalarından kadınlar bile zaman zaman yazılı kültürle temasa geçtiler.

Beowulf

metin içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Beowulf, son derece değerli el yazmasının tek nüshası günümüze ulaşan Eski bir İngiliz destansı şiirdir.

Günümüze ulaşan bulgular Anglo-Sakson kadınlarının öldüklerinde kaç yaşında oldukları veya hangi hastalıkları geçirdikleri gibi hayatlarına dair çok az bilgi içeriyor. Kaynaklarda alt tabakadan kadınları bulmak ise daha da zordur.

Paganizmden Hristiyanlığa

5. yüzyıldan itibaren güney Britanya’da yaşamış bilinen ilk İngilizce konuşan toplum pagan bir Germen kültüründen gelmedir. Bu döneme ilişkin bulgularımızın çoğu, bazı zengin kadınların mezarlarının da aralarında bulunduğu arkeolojik keşiflerden geliyor.

İngilizce yazmanın mevcut en eski örneklerinden biri olan Loveden Hill kremasyon vazosundaki rünlerin üzerinde, bir kadın ismi olan ‘Sīþæbæd’ yazısı vardır. Diğer kadın mezarlarında bazen süslü kolyeler, anahtarlar, taraklar ve broşlar bulunuyordu. Erken dönem Anglo-Sakson mezarlıklarında yapılan analizler, farklı kadın gruplarının çok farklı refah düzeylerine ve yaşam beklentilerine sahip olduğunu ve bunların bölgeler arasında ve zamanla değiştiğini gösteriyor.

Loveden Hill vazosu

siyah, karanlık, seramik kaplar, gümüş içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Bu vazodaki eski germen yazıları (runikler), bizlere İngilizce dilinin en eski hallerinin örneklerinden birini sunuyor (British Museum).

Anglo-Sakson krallıkları, İngiliz Havarisi Augustine’in (ö. 604) 597’de Kent’i ziyaret etmesiyle başlayarak 6. ve 7. yüzyıllarda Hristiyanlığa geçmiştir. Kent Kralı Æthelbert’in (ö. 616) karısı, Parisli Hristiyan bir prenses olan Bertha’dır (ö. 601’de veya sonrasında). Bertha’nın, Roma’dan gelen Hristiyan misyonerlerin Æthelbert’in sarayına yerleşmelerinde etkisi olduğu düşünülmektedir. Papa Büyük Gregorius (590-604), Bede’nin kaleme aldığı, İngiliz insanlarının tarihini anlatan Ecclesiastical History kitabında kayda geçirildiği üzere, Bertha’ya kocasını Hristiyanlığa sempati duymaya çağıran bir mektup yazmıştı. Erken dönem Anglo-Sakson krallıklarındaki birçok kadın, Hristiyanlığı teşvik etmeye, sosyal ve kültürel değişimi etkilemede büyük rol oynadı.

Tiberius Bede

metin, alkol, içecek içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Bede’nin Ecclesiastical History of the English People kitabı 731’de yazıldı. İngilizlerin Hristiyanlığa geçiş hikayesini anlatır (British Library, Cotton MS Tiberius C II, f. 5v)

Anglo-Sakson toplumunun seçkin üyelerinin Hristiyanlığı benimsemeleri, büyük bir toplumsal değişime yol açtı. Hristiyanlık, yeni yazı teknolojilerinin yayılması ve Latince bilgisi ile bağdaştırıldı. Bu hareketin ön saflarında, ‘çifte manastırlara’ başkanlık eden yüksek statülü bir grup kadın vardı. Bu ‘çifte manastırlar’, Frenk usulünde olduğu üzere hem erkek hem de kadınlardan oluşuyordu, bu manastırlar önemli ekonomik ve entelektüel merkezlerdi.

Örneğin, Whitby’deki manastır ilk yıllarında Northumbrian kraliyet ailesinin bir üyesi olan Hild (Hilda) (ö. 680) tarafından yönetiliyordu. Hild birkaç prense danışmanlık yaptı ve en az beş piskoposun yetiştirilmesine yardım etti. Ayrıca Whitby’de bir çoban olan, Cædmon’s Hymn’in yazarı ve ilk İngiliz şair Cædmon’un çalışmalarını da destekledi.

Cædmon’nun Hymn hikayesi

metin, iç mekan içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Bede’nin de tanımladığı gibi, adı geçen en eski İngiliz şair Whitby Manastırı’nda yaşayan Cædmon adında bir çobandı (British Library, Cotton MS Tiberius A XIV, f. 1r).

Anglo-Sakson kadınların durumu

Günümüze kadar ulaşan İngilizce ilk kanunnamelerden biri Kent Kralı Æthelbert tarafından çıkarılmış, kadınların toplumdaki rolüne ve onlara yönelik tutumlara ışık tutmuştur. Bu kitapta ‘ezilen kölelerden’ ‘en önde gelen asil kademeli’ özgür kadınlara kadar sekiz kademede kadınların kanuni hakları listelenmiştir.

Kent Kralı Æthelbert’in Kanunnamesi

metin içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Kral Æthelbert’in Kanunnamesi’nin giriş kısmı (Rochester, Cathedral Library, MS A.3.5, f. 1r).

Bu, kadınların medeni durumlarına (evlenmemiş kadınlar ya da bakireler, dullar ve evli kadınlar) göre ayrılması dışında, erkekler için ayrılan statülere benzer. Bir kadın, biri tarafından yaralandığı zaman tazminat alma hakkına sahip değildi, herhangi bir tazminat ödenecekse onlar yerine kocasına, babasına, vasisine veya köle sahibine ödeniyordu.

Toprak sahiplerine (çoğunlukla erkekti) ve erkek işçilere odaklanan Kıyamet Kitabında (Domesday Book) da kadınlar yeterince temsil edilmemektedir. Great Domesday’de (Domesdat’in en büyük hacimlisi) 16.667 erkekten bahsediliyorken sadece 479 kadındanın bahsi geçmektedir.

Great Domesday Book

metin içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Great Domesday kitabından Kont Hugh ve Mortain kontu Robert’ın topraklarını gösteren sayfa, (Ulusal Arşivler, E 31/2/2, f. 304v)

Anglo-Sakson kraliçeler

En çok bilgi sahibi olduğumuz Anglo-Sakson kadınlar, tahmin edileceği üzere toplumun en üst tabakasındaki kadınlardır. Kraliçeler bu dönemde her zaman önemli bir güce sahip olmadılar. Kral Alfred’in biyografisinde Asser (ö. 909) şunları iddia etti:

Batı Saksonlar bir kraliçenin kralın yanında oturmasına ya da kraliçe olarak adlandırılmasını hoş karşılamazlar, onlara göre sadece kralın karısıdır (tanrıya ve insanlarına karşı gelen Mercia adındaki inatçı ve kötü niyetli kraliçelerinden ötürü).

Asser’den Kral Alfred’in Hayatı

metin, levha içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Anglo-Sakson bir kral olan, günümüzde ‘Büyük Alfred’ olarak bilinen kral hakkında yazılmış en eski kaynaktır (r. 871–899 MS) (British Library, Cotton MS Otho A XII, f. 1r).

Asser’in kime atıfta bulunduğu tam olarak belli değil, ancak Mercia krallığında en az bir güçlü kraliçe örneği bulunuyor. Bir Anglo-Sakson kraliçesi adına basılan tek sikke, Mercia Kralı Offa’nın (757-796) karısı Cynethryth’e aittir. Aynı zamanda, Cynethryth’in madeni paralarının Offa’nın yerine kral olan oğlu Ecgfrith’in statüsünü yükseltmek için basılmış olması da mümkündür. Offa’nın ölümünden sonra Cynethryth, Cookham’daki manastırın baş rahibesi oldu.

Kendi başına hüküm sürdüğü bilinen tek kadın, Mercialıların leydisi, Kral Büyük Alfred’in kızı Ethelfleda’dır (ö. 918). Ethelfleda’nın akınları, Anglo-Sakson kroniğinin bir el yazmasında kayıtlıdır. Kocası öldükten sonra, Galler ve Viking kuvvetlerine karşı orduları yönetti ve Tamworth, Warwick ve Stafford da dahil olmak üzere Midlands boyunca büyük merkezleri güçlendirdi ve sonunda yetkisini York’a kadar genişletti.

Anglo-Sakson Kroniği el yazması B

metin, iç mekan, alkol içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Ethelfleda’nın zaferleriyle ilgili Anglo-Sakson kroniğindeki 10. yüzyıldan kalma bir el yazması. (British Library, Cotton MS Tiberius A VI, f. 30v)

Ethelfleda’nın fetihleri, Kral Athelstan (924–939) tarafından İngiltere krallığının kurulmasına bir kapı açtı. Kendisinden sonra kızı Ælfwynn tahta geçti ancak birkaç ay içinde amcası Wessex’in Yaşlısı, Kral Edward (899-924) tarafından tahttan indirildi.

Kraliçe Emma, iki kralın karısı

11. yüzyıl İngiliz siyasetinin en önde gelen isimlerinden biri Normandiyalı Emma’ydı (ö. 1052). Emma önce Kral Ethelred’in (978-1016) ardından Kral Cnut’un (1016-1035) karısıydı. Danimarka’nın İngiltere’yi fethinden sonra, yeni toprakları üzerinde otoritesini kurmaya çalışan Cnut’a çok önemli tavsiyelerde bulundu. Emma ve Cnut, New Minster, Winchester’ın Liber Vitae’sının (‘Hayat Kitabı’) başlangıcında, o manastırdaki kilisede sunağın önünde duran bir minyatürde birlikte gösterilmiştir.

New Minster Liber vitae

metin içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Manastır ve manastırların üyelerinin ve arkadaşlarının isimlerinin bir kaydı. Kıyamet günü açılan semavi kitapta da bu isimlerin geçeceğine inanılır (British Library, Stowe MS 944, f. 13r).

Emma aynı zamanda iki kralın da annesiydi: Cnut’tan olan oğlu Harthacnut (1040-1042) Ethelred’den olan oğlu ise Günah Çıkartıcı Aziz Edward’dır (1042-1066). Emma, 1041-42’de ise kararlarını ve siyasi kariyerini haklı çıkarmaya çalışan ‘In Praise of Queen Emma’ olarak bilinen biyografisini yazdırdı.

Encomium Emmae reginae

metin, resim çerçevesi, alkol içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Emma oğulları Harthacnut ve Edward, Encomium Emmae Reginae’de (British Library, Add MS 33241, f. 1v)

Diğer Anglo-Sakson kraliçelerin ve prenseslerin hanedan olarak önemli bir işlevleri vardı. Kral Athelstan’ın en az beş kız kardeşi Avrupa’daki güçlü soylularla evlendi. Bunlardan ikisi, Almanya’nın gelecekteki kralı, imparator Otto’ya (936-973) talip olarak önerilmişti.

Otto, Edith’i (Eadgyth) (ö. 946) seçti ve bunu kutlamak için Athelstan’a şimdilerde Taç Giyme İncilleri olarak bilinen türde bir Frank İncil kitabı sundu. Kraliyetteki kadınlar, evlilik ve aile bağları aracılığıyla diplomatik bağlantılar kurmada önemliydi.

Kadın köleler

Yukarıda anlatılan tüm güçlü kadınlar olağanüstüydü ve ayrıca sıra dışıydılar. Günümüze ulaşabilen kaynaklardan kadın nüfusun çoğunluğunun yaşamları hakkında çok az şey biliniyor.

Teknolojik gelişmeler sayesinde Anglo-Sakson toplumunun alt tabakalarından, özellikle de köle kadınlar hakkında daha fazla bilgi edinebiliyoruz. Kölelere zaman zaman özgürlükleri verilirdi ve bu bazen yazılı olarak kayda geçilirdi.

Kölelerin serbest bırakılması, genellikle, Cornwall’da yapılan Bodmin İncilleri gibi İncil kitaplarının kenarlarına kaydedilirdi. Azatlar olarak bilinen bu kayıtlar genellikle el yazmalarının sonraki sahipleri tarafından silindi ancak Bodmin İncilleri örneğinde, multispektral görüntüleme yöntemi silinen bölümleri ortaya çıkarabildi.

Bunlar arasında, Cornwall Piskoposu Comoere’ye (ö. 981’den sonra) ait bir köle olan Guenenguith adında bir kadının kaydı da bulunmakta. Guenenguith ve oğlu Morcefres, 10. yüzyılda (tam tarih bilinmemekte) Aziz Petroc sunağında azat edildi. Bu yeni ortaya çıkan metin, onların varlığına dair tek bulgudur.

Bodmin manumissions (Bodmin azatları)

metin içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Guenenguith ve Morcefres’in azat edilme kaydı da dahil olmak üzere Bodmin İncillerinden bazı silinmiş azat kayıtlarının multispektral görüntüsü (British Library, Ek MS 9381, f. 49v)

Anglo-Sakson toplumundaki güçlü kadınların bile hayatlarının birçok yönü hakkında pek bir şey bilmiyoruz. Örneğin, Erken Orta çağ İngiltere’sinde doğum hakkında nispeten çok az şey biliniyor. Bald’ın Leechbook ve Old English Herbal gibi el yazmalarındaki tıbbi ilaçlar, bir kadının sağlıklı bir çocuk doğurmasına yardımcı olmaya yaradığı iddia edilen tılsımları içerirken, bazı tıbbi reçeteler, doğum kontrol yöntemleri de sağlamış olabilir.

Bald’ın Leechbook

metin içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Eski İngilizcede tıbbi ilaçların geniş bir koleksiyonu (British Library, Royal MS 12 D XVIII, f. 12v).

Old English Illustrated Herbal

metin, iç mekan içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturulduFlora ve faunanın renkli çizimleri, Old English Herbal kitabından (British Library, Cotton MS Vitellius C III, f. 27r)

Kadınların sahip olduğu kitaplar

Anglo-Sakson el yazmalarının zaman zaman rahibeler ve soylu kadınlar da dahil olmak üzere kadınlar için yapıldığına veya kadınlara ait olduğuna dair kanıtlar vardır. Örneğin, Anglo-Sakson İngiltere’sinden günümüze ulaşan altı dua kitabından beşinin sahipleri kadındı. Nunnaminster Kitabı bunlardan biridir. Muhtemelen Wessex Kralı Büyük Alfred’in (871–899) karısı Ealhswith’e (ö. 902) aittir. Çünkü son sayfasında Winchester’daki mülkünün bir tanımı bulunuyor.

Bir Anglo-Sakson kadına ait kitapların belki de en çarpıcı örnekleri, İngiltere’nin son Anglo-Sakson kralı Harold’ın baldızı Flanderslı Judith (ö. 1095) için hazırlanan dört İncil kitabıdır. Judith’in kitaplarının mücevherli kapağı Avrupa işçiliğiyle yapılmış görünüyor ancak incelikle yaldızlanmış sayfalarının İngiltere’de yapılmış olması muhtemeldir. Bu kitaplar bize Anglo-Sakson soylu kadınların kütüphanelerinin ne kadar lüks olabileceğine dair bir fikir veriyor.

Flanders’lı Judith İncilleri

metin içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Flanders’lı Judith’in yaldızlı ve mücevher ile bezenmiş kapakları olan bir dizi göz alıcı İncil’e sahip olduğu bilinmektedir (New York, Morgan Library, MS 708, üst kapak).

Kadın okurlar ve yazarlar

Anglo-Sakson krallıklarındaki kadınların arasında yazarlar ve kadınlara özel yazılan metinler mevcuttu. Örneğin, Sherborne Piskoposu Aldhelm (ö. 709/10), Barking’in başrahibe ve rahibelerine adadığı On Virginity (Bakirelik Üzerine) adlı Anglo-Sakson İngiltere’sinde yazılmış en karmaşık Latin şiirlerinden birini yazdı. Bu arada, Whitbyli Hild gibi başrahibeler, İngiltere ile denizaşırı topraklar arasındaki iletişim ağlarını göstermeye de hizmet eden Avrupa’daki bağlantılarına mektuplar gönderdi.

Vasiyetnameler ve diğer belgeler

Vasiyetnameler ve diğer belgeler bizlere Anglo-Sakson İngiltere’sindeki kadın okuryazarlığına dair bilgi sağlamakta. Bu dönemden kalan tüm vasiyetnamelerin üçte biri kadınlar için yazılmıştır. 10. yüzyılda yaşayan zengin ve soylu bir kadın olan Wynflæd, vasiyetinde biri kadın dokumacı ve biri de terzi olmak üzere çok yetenekli iki köle dahil olmak üzere çeşitli mallar bıraktı. Wynflæd, torunu Eadgifu’ya iki sandık, en iyi yatak örtüsünü, en iyi tuniği ve pelerinini, eski telkari broşunu, uzun bir duvar halısını ve aşçısını bıraktı.

Wynflæd’in vasiyeti

metin içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Wynflæd bir dul olarak vasiyetini oluşturdu. Topraklarının, çiftlik hayvanlarının, giysilerinin, sandıklarının, yatak çarşaflarının ve hatta en iyi kutsal peçesinin bile verilmesiyle ilgili düzenlemeleri detaylandırdı. (British Library, Cotton Ch VIII 38, f. 1r)

Kadınlar günümüze ulaşan Anglo-Sakson metinlerinde erkeklerle eşit görülmüyor. Örneğin, tüzüklerin tanık listelerinde söz konusu mülk bir kadına verilmiş olsa bile genellikle erkeklerin isimleri hakimdir.

Maddi kültürleri

Mücevher ve benzeri eşyalar üzerindeki yazılar da Anglo-Sakson İngiltere’sindeki kadınların yazılı kültürlerine dair bir başka önemli kaynaktır. Norfolk’taki Harford Çiftliği’nde bulunan altın ve lal taşından yapılan broş, İngilizlerin Hristiyanlığa geçmeye başladığı 7. yüzyılın başlarında yaşayan bir kadın için yapılmıştı.

Bu broş, eski germen yazısı ile yazılmıştı; altın ve lal taşı tasarımı Kent, Francia ve “Low Countries” olarak adlandırılan Belçika, Lüksemburg ve Hollandayı kapsayan bölgelerde bulunan eşyaları andırıyor. Ayrıca Kuzey Denizi’ni çevreleyen bölgelerde yaşayan toplumun üst düzeylerinin üyeleri arasındaki bağlantıları da göstermektedir.

Harford Çiftliği broşu

metin, mavi içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Bu broş, 7. yüzyılın sonlarına doğru zengin bir kadın ile birlikte gömüldüğü Norwich, Norfolk yakınlarındaki Harford Çiftliği mezarlığındaki bir mezarda bulundu (Norwich Castle Museum, 1994.5.78).

Ædwen Broşu, 11. yüzyılda Ædwen isminde bir kadın için yapıldı. Harford Farm Broşunun aksine, Ædwen’in broşunda Latin alfabesinde yazılar bulunur ve metin Hristiyan tanrısına göndermeler içerir.

Ædwen broşu

karanlık içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Yazıda “Ædwen bana sahip, tanrı da ona sahip olsun. Kendi özgür iradesiyle vermedikçe, beni ondan alan kişiye Tanrı lanet etsin.” yazıyor. (British Museum, BEP 1951,1011.1)

Tasarım, aradan geçen yüzyıllarda Doğu Anglia’da meydana gelen değişikliklere de tanıklık ediyor. Broşun ön yüzüne kazınmış hayvanlar, İskandinav sanatında bulunan motifleri andırıyor, çünkü bu bölge Viking kuvvetleri tarafından işgal edilmiş ve 9. yüzyılda İskandinav yerleşimi gerçekleşmişti.

Ayrıca bu broşta, 10. yüzyılda Doğu Anglia’nın günümüzde ise tüm İngiltere’nin hükümdarı olan Batı Sakson krallarının egemenliğine girdiği gerçeğini yansıtan Wessex’te yapılmış el yazmalarına benzeyen yapraklar bulunur.

Yazar: Alison Hudson

Çeviren: Begüm Ezel

Düzenleyen: Buse Çalık

Kaynak: https://www.bl.uk/anglo-saxons/articles/women-in-anglo-saxon-england

Leave a comment