Algoritmik ticarete karşı düzenlenen Hong Kong protestolarından bu yana finansal piyasalardaki kitle davranışı

Algoritmik ticarete karşı düzenlenen Hong Kong protestolarından bu yana finansal piyasalardaki kitle davranışı

2019’un sonlarında, Hong Kong vatandaşlarının Çin topraklarına teslim edilmesi ile ilgili çoğunluğun arzulamadığı bir yasa tasarısının öne sürülmesiyle kargaşa patlak verdi. Protestolar mart ayında başladığı için o zamandan bu yana binlerce insan tutuklandı ve hastanelik oldu, dolayısıyla polis teşkilatı herkes tarafından şiddet kullanmakla suçlanıyor ve devletin onay derecesi 1997’de bölgenin devredilmesinden beri en düşüğü gördü. 

Hong Kong’un ekonomisi 2019 yılının üçüncü çeyreğinde aniden gerilemeye başladı ve Financial Times aralık ayının ortasında yatırımcıların milyarlarca dolarlık sermayelerini Singapur gibi daha güvenli ve korunaklı yerlere transfer ettiklerini rapor etti. GDP yüzde 3,2’lere inerken ve öngörülmekte olan gerileme dönemi ufuktayken protestolar, etkili bir biçimde hem toplumsal gerginliklerin hem de yatırımcıların hassasiyetinin yıkıcı sonuçlarla aniden nasıl yön değiştirebileceğini ispat etti. Son yıllarda ticaret algoritmasının yükselişi – genelde akıllı fakat tarafsız olarak görülen yatırımcılar ilgilenir – endişelerin özellikle en kötülerini yatıştırmak amacıyla gözetiliyor. Sonuçta kitleye karşı öfkeden kaynayan piyasa dahilinde objektif ve bilinçli kararların alınmasını makinelerden iyi kim yapabilir ki?

Karmaşa içindeki topluluklarda mantıksal düşünmeye teşvikin nasıl sağlanacağı sorusu, en azından on dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar dayanır: kentleşme ve sanayileşme kalabalığı şehirlere çekince mali piyasalar oluşmaya başladı. Zamanın toplum bilimcileri, “kitle psikolojisi” disiplini altında, şehirdeki yasalara saygılı, mantıklı insanların sanki bir güruhun çığa dönüşen duygularıyla ayakları yerden kesilirken neden sıradan normlardan vazgeçtiklerini sordu. Dönemin popular teorilerine değinerek, kitle piskolojistleri doktorların kliniklerde hipnotik telkin yaptıkları gibi kitle liderlerinin de katılımcıları büyük bir kalabalığın içinde hipnotize etmenin yollarını bulup normalde yapmayacakları her türlü şeyi yaptırmaya teşvik edebileceklerini öne sürmüşlerdi. 

Yirminci yüzyılda hipnoz ve hipnotik telkin kitle akademisyenleri arasında gündemden düştü – kitle teoristlerinin klasik kalabalıkta kendini yöneten güç fikri artık fazla basitti. Fakat kitle teorisi bu zamana kadar günümüz finansal stratejilerini yönlendirebilecek şekilde gelişti. Özellikle, günümüz aydınlar mirasçıları günümüz aydınlarından olan ve aralarında Warren Buffett’in de bulunduğu, muhalif yatırım teorisi bahse değer bir popülariteye erişti. Muhalif yatırımcılar açığa vuruyor ki yatırımcılar – sağlam, özgür kararlar almak yerine piyasalardan büyülenmiş bir kitle olarak görüyorlar – formülün bir parçası olarak mantıksız yatırımlar yapıyorlar. Mantıklı çözüm ne mi? Kitlenin piyasadaki mantıksızlığını gözlemleyip ona karşı ticaret yapmak. 

Şu açıkça ortada, ki yirmi birinci yüzyılda ticaret algoritmalarının yükselişi muhalefetliği bile geçmişte bıraktı. Günümüzde, kendi kendine çalışan bilgisayar algoritmaları binlerce alım ve satış siparişini saniyeler içinde iletebiliyor oldukları için çoğu tüccarın yerini aldı. Piyasanın kargaşasına zayıf kalan – zarara uğrarken daha da riskli kararlar almak gibi psikolojik unsurlara başvuran – insanların aksine, finansal algoritmalar iktisadi insanın en mükemmel tarafı. Algoritmaların hisleri yok, politikayı umursamıyorlar ve programlandıkları talimatları tamı tamına gerçekleştiriyorlar. Yatırımcıların düşüncesine göre stratejileri mantıklı bir şekilde tasarlandığı sürece finansal algoritmalar, insanlar ayaklandığında sebep oldukları toplumsal kargaşaya yakalanmadan işlemeye devam edebilirler. 

Buna rağmen, görünüşe bakılırsa, algoritmalar da piyasa karıştığında ve kitle davranışları etki ettiğinde bozguna uğruyor. Örneğin “Flash-crash”[1] olduğunda kendi kendine çalışan algoritmalar başka bir tanenin anlık kararlarıyla beklenmedik şekillerde etkileşime geçiyor ve bu şekilde piyasadaki ani ve büyük değişikliklere şok etkisi yaratıyor. Her algoritma rasyonel bir şekilde işlemek için programlanmış olsa da kolektif olarak sıkça fiyatlarda hareketlenmelere yol açıyor: ABD piyasaları 2010 yılında trilyonlarca doları, coşkulu mekanik ticaretin sadece 36 dakikasında sildi. 

Kitle davranışının sadece sokaklarda olduğunu ya da mali piyasaları sadece bir göldeki hafif dalgalanmalar gibi etkilediğini düşünmek yanlış olurdu. Büyük toplulukların hepsinin kitle davranışı potansiyeli vardır – mekanik algoritmalar arasında olduğu kadar insanlar arasında da – ve toplumsal kargaşanın dinamiğini anlamak olası bir durumda piyasanın ani, kafa karıştırıcı işleyişini çözmemizi sağlar.

Çevirmenin notu

[1]Kısa zaman içinde yüksek volatilite ile birlikte fiyatlanmanın çok kısa sürede dip seviyeye gelmesi. 

Yazar: Christian Borch

Kaynak: Cambridge University Press

Çeviren: Duru Akin

Düzenleyen: Elif Rana Yılmazlar

Leave a comment