Şu ana kadar keşfettiğimiz en eski volkanik kaya, gezegenlerin yapı taşını anlamamızda yardımcı olabilir. 2020’de Sahra Çölü’nde keşfedilen göktaşı, güneş sisteminin oluşumundan sadece 2 milyon yıl önceye gidiyor ve bu da bir önceki rekor sahibinden bir milyon yıl daha önce var olduğu anlamına geliyor.

Fransa’daki West Brittany Üniversitesinden Jean-Alix Barrat, “20 yıldan fazla bir süredir göktaşları üzerinde çalışıyorum ve bu, muhtemelen şimdiye kadar gördüğüm en farklı ve etkileyici göktaşı” diyor. Barrat ve meslektaşları ‘Erg Chech 002’ ya da ‘EC 002’ isimli göktaşını incelediklerinde, bunun şimdiye kadar buldukları diğer göktaşlarından çok daha farklı olduğunu keşfettiler. 

Andezit adı verilen bu kaya türü, yeryüzünde çoğunlukla dalma bölgelerinde (tektonik plakaların çarpıştığı ve birinin diğerinin altına itildiği alanlar) ve nadiren göktaşlarında bulunuyor. Yeryüzünde keşfedilmiş göktaşlarının çoğu, bazalt adı verilen başka bir volkanik kayadan oluşuyor. Bu yeni göktaşının yapısal bileşiminin analizi, bir zamanlar erimiş olduğunu ve yaklaşık 4,6 milyar yıl önce katılaştığını gösteriyor.

Tüm bu göstergeler de muhtemelen geçmişte güneş sisteminden erkenden ayrılan eski bir protoplanetin (yeni oluşmakta olan ve normal bir gezegenden küçük olan gezegen) kabuğunun bir parçası olduğu anlamına geliyor. Bilinen hiçbir asteroit, EC 002’ye benzemiyor. Bunun anlamı da hiçbir kalıntının hala mevcut olmadığını gösteriyor. Yani neredeyse hepsi, ya gezegenleri oluşturmak için bir araya geldi ya da parçalara ayrıldı diyebiliriz.

Barrat, “Güneş sisteminin kökenine yaklaştıkça, örnekleri almak gittikçe daha karmaşık hale geliyor. Muhtemelen bundan daha eski bir örnek bulamayacağız” diyor.

Araştırmacıların incelemeleri, EC 002’yi oluşturan magmanın erimesinden sonra soğuması ve katılaşması için en az 100.000 yıllık bir süre geçmesi gerektiğini gösterdi, bu da alışılmadık derecede viskoz* olduğunu gösterebilir. Söz konusu kayayla birlikte ilk güneş sistemi döneminin daha fazla incelenmesi, Dünya da dahil olmak üzere gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamamıza yardımcı olabilir.

Çevirmenin notu

*Viskoz: Akışkan olmayan

Yazar: Leah Crane

Kaynak: New Scientist

Çeviren: Beyzanur Sarıcaoğlu

Düzenleyen: Başak Şevval Mete