Npr.org ile yaptığı bir röportajda, Emory Üniversitesindeki İngilizce profesörü Mark Bauerlein Atlanta şehrindeki 1906 ayaklanmalarının etkilerini ve olayların ardındaki etkenleri anlatıyor.

 

Sahneyi Hazırlayın: 1906’da Atlanta nasıldı?

Atlanta,tarım sektöründen endüstriyel ekonomiye dönüştürülen önemli bir büyüme geçiriyordu. Atlanta şehri finansal bir merkez ve bir demiryolu merkeziydi, Yeni Güney’in en önemli parçasıydı. Siyasi liderler şehri kuzeydoğuya rakip olacak endüstriyel bir merkez olarak düşündüler.

Bu güneyli liderler, kuzeyin sahip olmadığı ekonomik kaynaklara Atlanta’nın sahip olduğunu düşündü. Bu ucuz toprak fakat aynı zamanda büyük, itaatkar bir işgücü havuzu anlamına geliyordu.

İtaatkar mı? Nasıl yani?

O dönemlerde, siyahiler kast toplumunun bir parçası olan işgücü havuzunun bir parçasıydı  ve alt kastı teşkil ediyorlardı. Kuzey gibi diğer bölgelerde işçi ayaklanmaları, ilerici örgütçüler, sendika galeyanı, işçi sınıfını bir hareket olarak etkinleştirmeye çalışan solcu gruplar vardır. Kölelik tarihi yüzünden, güneyde çok fazla işçi sınıfı galeyanı yoktur.

Yeni Güney vizyonu, kuzeyli kapitalist yatırımcılara “Güneyde, ucuz toprağa ve ucuz işgücüne sahibiz; çalışmaya ve kâr etmeye hazır ve kuzeyli yatırımları destekleyen bir işgücü havuzuna.”

Tüm beyaz Atlantalılar, siyahi nüfusa karşı olumsuz bir görüşe mi sahipti?

Siyahi ırkın değersiz olduğunu fakat beyazların öncülüğünde geliştirilebilir olduğunu gören bir paternalizm anlayışı vardır ve beyazlar siyahları medenileştireceklerini düşünür. Ayrıca “zenci korkusu” vardır; özellikle siyahi erkekleri özünde dejenere olmuş, temelden ahlaksız, kötülüğe ve şehvete eğilimli gören ve gelişmiş bir ahlak anlayışına sahip olmadıkları düşüncesiyle siyahileri pek sorumluluk sahibi bulmayan bu fobi siyahi erkekleri tehlikeli birer hayvan olarak görür. “Zenci korkusu” yaşayanlar, siyahi erkeklerin düzeltilemeyeceğini ama kontrol edilebileceğini düşünürler. Birbirine prangalı mahkumlar fikrinin, yani etrafta ipsiz sapsız dolaşan siyahileri sokaklardan çekip kodese tıkma, devlet adına çalıştırıp yollar yaptırma, çalıştırma ama mahkum statüsünde tutma fikrinin doğduğu nokta da budur. Fikir şöyledir: “En azından onlara çalışmayı öğretip yemek veriyoruz.” “Zenci korkusu” yaşayanların bakış açısı budur.

Irksal problemlerle ilgili yerel gazeteler ne söyledi?

Şehirde dört beyaz gazete olduğundan dolayı gazeteler arasında yoğun bir rekabet vardı. Satış devinimini ırktan ve cinsiyetten, beyaz kadınları avlayan siyahi erkekler ile ilgili sansasyonel hikayelerden daha iyi ne oluştururdu? Başmakaleler,beyaz kadını siyahi şoförü olan arabalarında ön koltuğa oturmamaları hakkında uyarırdı çünkü sokaktaki siyahi erkeğin “aklına bir fikir gelebilirdi.”

Söylemedikleri şey ise şehir değişime uğrayıp ipsizler geldikçe tecavüz vakalarının artarak yaşanacağıydı. Aynı zamanda beyaz erkeğin beyaz kadına tecavüz ettiği davalar da vardı. Beyaz erkeğin siyahi kadına tecavüz etmesi ise o dönem suç olarak değerlendirilmiyordu

Gazeteler, bunu bir zenci suçu salgını olarak adlandırdılar. Bu durum, güneyli erkekliğinin eski fikirleri üzerine, şovalyeciliğe, erkeklerin kadınlarının onuru için savaşmaları fikrine oynadı. Güneyli bir erkek için en önemli olan şey nedir? Onur. Güneyli bir kadın için en önemli olan şey nedir? İffet.

Bize bu dönemdeki siyahi orta sınıftan bahsedin.

Atlanta, Amerika’daki en büyük orta-siyahi sınıfa sahipti. Aynı zamanda birkaç tane varlıklı siyahi Atlantalı vardı. Çeteler hepsine zarar verdi; işyerlerinin, berber dükkanlarının peşine düştüler ve berberleri vurdular. Sadece ipsizlerin peşinde değillerdi. Güzel evlerin peşine düştüler hatta bazı üniversiteleri işgal ettiler.

Atlanta, dünyadaki en büyük siyahi üniversitelerin ve siyahi entelektüellerden oluşan geniş bir grubun toplanma yeriydi. Güneydeki diğer şehirlerde ayaklanmalar olduğunda, Atlanta liderleri’’Burada olmaz çünkü burda siyahi öğretmenlerimiz var’’ diyerek övündüler.

Atlanta isyanı ırkçılıkla mı yoksa başka bir şeyle mi ilgiliydi?

Çete psikolojisi ile çok alakası vardı. İinsanlar farklı nedenlerle bunun içine sürüklenmiş olabilir. Örneğin; işini kaybetmiş ve güzel bir restoranda çalışan siyahi garsonları gören bir adam; sevgilisi onu başkası için terketmiş ve bir şekilde işin içine ırk meselesi de karışmış biri ya da babası Shiloh’da vurulduğu için koltuk değneği kullanan ama iç savaştan Kuzey’i değil köleleri sorumlu tutan biri. Kızgınlığın pek çok çeşidi büyüyüp bir günah keçisine bağlanabilir.

İsyanın şehir ve siyahi Amerika için uzun vadede yankıları neydi?

Şehir için bir yankısı, bir daha asla bir isyanın yaşanmamasından emin olmak için alınan güvenlik önelemleriydi; mesela şehir liderleri tarafından siyahi topluluklarına daha fazla koruma sözü vermek için ziyaret etmek; birkaç hafta sonra faaliyetini bitirecek olan Atlanta Evening gibi sansasyoncu gazetelerin çoğunu sansürlemek, beyaz ve siyahi liderlerin ırk ilişkilerini konuşmak üzere düzenli olarak buluşması gibi. Bu önlemler, Atlanta’nın ırk problemlerinin yeraltına inmesine olanak sağladı. Siyahi entelektüel aktivistler, gayet haklı olarak daha fazla protesto örgütleyemeyecek kadar demoralize olmuşlardı.  

Siyahi Amerika için isyanın getirdiği ise, diğer şeylerin yanı sıra Booker T. Washington’ın “ağır işleyişli” uzlaşmacılığının düşüşüydü. Birkaç yıl içinde Siyahi İnsanların Gelişmesi İçin Ulusal Birlik [NAACP] kurulacak, siyahi aktivizm kuzeye ilerleyecek ve Washington’ın etkisi azalacaktı.

Booker T. Washington’ın etkisinin azalması ne demekti?

Washington formülü; biraz para biriktir, bahçeni düzenli tut, işverenin etkile diyordu. İlkesi Atlanta ayaklanmasıyla yıkıldı. Ayaklananlar bunların hepsini yapan siyahi vatandaşlar dahil herkesin peşine düştü. Booker T. Washington ünlü, güçlü, etkileyici, zeki bir figürdü fakat ayaklanmaların patlamasıyla felsefesi kulağa boş geldi. Taraflığın daha militan versiyonu daha cezbedici hale gelir oldu.

1906 ayaklanmasıyla ilgili insanların neyi anlaması gerekiyor?

Tarihsel unutkalıklarla dolu bir ulusta yaşıyoruz. Genç nesil Kuruluş, İlerleme Çağı ya da Soğuk Savaş ile ilgili temel şeyleri bile bilmiyor. Onlar şimdinin içinde yaşıyor. Atlanta da şimdinin üzerinde duruyor ve bu beyaz önderliği için olduğu kadar siyahi önderliği için de geçerli. Geçmişimizin iyisini de, kötüsünü de gizledik ve yüzeysellik, pop kültürü simgeleri ve geçmişten gelen seslerle yaşıyoruz. Bir toplum ancak geçmişe dair anıları kadar ihtiyatlı ve düşüncelidir ve biz bu günlerde çuvallıyoruz.

 

Yazar: Rosanne Pereira

Çevirmen: Ekin Su Köse

Kaynak: NPR